De immigrant is in Nederland beter af met willekeur dan met mensenrechten

In Australië krijgen Nederlanders direct een tijdelijke werkvergunning. Waarom doen wij dat niet, vraagt Maarten Huygen zich af, die als commentator door de samenleving reist.

Peter, de wanhopige Aussie. Al jaren probeert hij legaal te wonen in het land van zijn geliefde. Trouwen met haar heeft geen zin, want zij studeert en dan verdient ze niets. Voor een huwelijk moet ze een minimum van 1379 euro netto per maand verdienen. Met een honkbalpet boven zijn guitige ogen en zijn donkerblauwe overall-broek aan houdt hij lunchpauze in een Leids koffiehuis. Hij overleeft met illegaal werk als huisschilder. Hij ziet geen andere uitweg, maar wil ook niet eeuwig zo doorgaan. Zijn vriendin kent hij drie jaar. De 26-jarige politieke wetenschapper uit Australië woont alweer bijna een jaar illegaal hier met haar, maar als er geen oplossing komt, gaat hij definitief terug naar Australië.

Hij is moe van zijn gevecht met de autoriteiten. Toen hij er niet in slaagde een tijdelijk arbeidscontract te krijgen voor Nederland, schakelde hij de Australische ambassade in. In Australië krijgen Nederlanders direct een tijdelijke werkvergunning. Waarom kan het omgekeerde niet? Uiteindelijk kreeg Peter een werkvergunning, maar omdat hij geen voorlopige verblijfsvergunning had, kon hij die niet gebruiken. Terwijl de ene na de andere maand van zijn werkvergunning verstreek, moest hij werkloos wachten. Toen de geldige papieren er waren, had hij nog slechts vijf maanden op zijn werkvergunning over. Het leek pesterij. ,,Als ik het aan Nederlandse vrienden vertel, kunnen ze niet geloven in wat voor land ze leven'', zegt hij.

Dergelijke verhalen doen veel de ronde onder buitenlanders die permanent of tijdelijk in Nederland wonen. Buitenlandse echtgenoten die elders wachten met de kinderen tot het de Immigratie- en Naturalisatiedienst behaagt om de papieren af te werken. Soms komt er helemaal nooit iets van, omdat het geboortecertificaat van de buitenlandse echtgenoot niet wordt erkend. Anderen moeten boeten voor foutjes van Nederlandse ambassades.

De ellende is nauwelijks minder voor buitenlanders die hier volgens de Nederlandse wet gewoon mogen zijn. De werkende Brit die zeven maanden lang geen gas- en lichtaansluiting kon krijgen, omdat zijn papieren nog niet in orde waren. De IND slaagt er niet in om een geldig visum meteen in verblijfspapieren om te zetten. De sites van expats en van partners van gemengde huwelijken (buitenlandsepartners.nl, mixed-couples.nl) staan vol met klachten en tips. Vorige week lekte een enquête uit onder 3.400 medewerkers van internationale organisaties in Den Haag. Familieleden die niet in Nederland op bezoek mogen komen, problemen met verblijfsvergunningen en niet-blanke buitenlanders die op straat vijandig worden aangekeken. Handelsland Nederland wordt een oord dat beter door buitenlanders kan worden gemeden. De buitenlandse talenten die volgens de regering moeten worden binnengehaald, struikelen al over hun MVV, of andere afkortingen. De briljante Turk, Indiër of Rus zoekt zijn heil wel elders. Zelfs de topvoetballer Salomon Kalou uit Ivoorkust moet lang wachten, want anders ontstaan er misschien rechten voor honderden anderen die niet kunnen voetballen en een uitkering moeten aanvragen.

Immigranten hebben nooit een grote naam gehad in Nederland in de zin dat ze aan de samenleving bijdragen. Vanaf de jaren zeventig werden ze beschouwd als hulpbehoeftige slachtoffers die geld van de staat moesten krijgen. Toelating was liefdadigheid. Nederland werd een favoriet toevluchtsoord voor asielzoekers die na een jarenlange toelatingsprocedure zelden werk kregen. Hier was een recordpercentage uitkeringsgerechtigden onder immigranten, onder wie veel gastarbeiders en hun nakomers. In de Fortuyn-jaren sloeg de stemming om. Van slachtoffers werden immigranten lastpakken, evenmin nuttig voor de samenleving. Na de bommen in de Londense metro prees de Londense burgemeester de prestaties van Britse immigranten. Een Nederlands politicus zal dat nooit doen, stelt Peter bitter vast. De strenge bewindsvrouw voor Vreemdelingenzaken, Rita Verdonk, is de populairste minister.

Het is verstandig om goed aan de grens te selecteren. Sommige huwelijken zijn afgedwongen door de familie. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau trouwt 60 procent van de Turken en Marokkanen met een partner uit het eigen land van herkomst. Als die ongeletterd of slecht geschoold zijn, zetten de aanpassingsproblemen (hoge werkloosheid, schooluitval, segregatie) zich tot volgende generaties voort.

Maar nu worden alle potentiële buitenlandse huwelijkspartners, onder wie ook Marokkanen en Turken, gegijzeld door dit ene probleem. Regels die zijn bedacht om gedwongen huwelijken en de immigratie van nieuwe uitkeringsgerechtigden af te remmen, verzuren het voor de meerderheid. Iedere toelating is een zware juridische zaak. Veel Nederlanders die in het buitenland zijn getrouwd, kunnen niet meer terugkeren naar hun eigen land. Het in Europese en internationale verdragen verankerde mensenrecht om met de gewenste partner te trouwen, staat zichzelf in de weg. Het IND is zodanig beducht voor juridische precedenten die uitgroeien tot grote mensenrechtengaten waar honderden immigranten doorheen springen dat veiligheidshalve vrijwel iedereen wordt tegengehouden. De immigrant is dus beter af met willekeur dan met mensenrechten.

,,Ze kunnen beter eerlijk discrimineren'', zegt Peter de Aussie bitter. ,,Ik voel me vreselijk dat mijn situatie dat soort gedachten bij me oproept.'' Voordat hij hier kwam, dacht Peter dat de Australische regering het hardste immigratiebeleid had. Daar geldt een streng puntensysteem en er zijn quota voor allerlei categorieën immigranten. Maar er zijn tenminste wegen voor mensen die echt naar Australië willen. Waarom mag Peter zich niet financieel laten sponsoren door Nederlanders? In Australië is dat mogelijk. Mensen die iets kunnen betekenen voor de samenleving, worden snel binnengelaten.

Peter wil zo een verklaring tekenen dat hij de komende tien jaar geen gebruik zal maken van een uitkering. ,,Als ik wegga, kom ik nooit meer terug'', zegt Peter. ,,Out of spite.''