Chimpansee-meisjes zijn handiger in gereedschapgebruik

Bij chimpansees zijn vrouwen en meisjes handiger bij precies, nauw luisterend gereedschapsgebruik.

Dit is aangetoond bij in het wild levende chimpansees in het bekende Gombe Stream natuurreservaat in Tanzania, het werkterrein van primatologe Jane Goodall. Die beschreef ooit het nu bekendste voorbeeld van werktuiggebruik en -vervaardiging bij dieren: het hengelen naar termieten. De ontwikkeling van dat gedrag en de geslachtsverschillen daarbij zijn nu ontleed (Animal Behaviour 70/3, september).

Bij het vissen naar termieten steken de mensapen een flexibel stuk gereedschap – meestal een buigzame, van bladeren ontdane plantenstengel – door een gang in een termietenheuvel. Even later halen ze de voedzame insecten op die de stok aanvielen en er zich in vast hebben gebeten. Tegen de tijd dat ze vijf en een half jaar oud zijn beheersen alle jonge chimpansees van Gombe (Pan troglodytes schweinfurthii) die vaardigheid. Eerder onderzoek heeft geslachtsverschillen aangetoond bij volwassen chimps wat betreft de frequentie, duur en effectiviteit van deze traditioneel doorgegeven aanpak. De volwassen vrouwtjes komen er daarbij op alle fronten het beste van af.

Om te bepalen of deze geslachtsverschillen al bij de jongeren voorkomen, voerde gedragsonderzoeker Elizabeth Lonsdorf voor de universiteit van Minnesota (VS) in Gombe een vier jaar lopend project uit. Daarbij observeerde ze de ontwikkeling van dit gedrag en legde die voor analyse op video vast. De kritische onderdelen bleken alle dieren in dezelfde volgorde te ontwikkelen. Maar de vrouwtjes zijn veel en veel sneller met het voor het eerst succesvol vissen: 27 maanden, dus ruim twee jaar eerder. Het op persoonlijk niveau vervolmaken van de eenmaal geleerde kunst is voor vrouwtjes meer werk, want zij worden hierin immers veel beter en handiger dan de mannetjes. Maar een vol jaar eerder dan de mannetjes zijn ze al op hun best op al die onderdelen; van het vinden van geschikte termietengangen en vervaardigen van gereedschap tot het precieze vissen zelf. Ze zijn uitgeleerd. Details van hun aanpak lijken dan erg op die van hun moeder, terwijl de aanpak van de mannetjes vaak willekeuriger is. Het lijkt erop dat de meisjes de kunst beter en oplettender afkijken van hun moeder, die het voorbeeld geeft.