Alarm! Een tussenpersoon

Financieel advies kan betrouwbaar zijn, maar helaas is dat vaak niet het geval. Tussenpersonen smeren soms de consument producten aan, waar vooral zijzelf beter van worden. Goed advies bespaart de consument een hoop geld.

Ons consumentenvertrouwen lag afgelopen september weer ver onder nul, aldus het Centraal Bureau voor de Statistiek. Die somberheid heeft veel met geld te maken. Het cliché `de overheid trekt zich terug' is waar. En dus moeten consumenten in geldzaken heel veel lastige geldzaken zelf uitzoeken. Zelfs hoogopgeleiden voelen zich onthand met hypotheken, gouden handdrukken, levensverzekeringen en te beleggen spaargeld.

Ineens zit je als consument achter een kop koffie te luisteren naar een van de tienduizenden, altijd vriendelijke assurantietussenpersonen, bank- en pensioenadviseurs, hypotheekverstrekkers, vermogensbeheerders, beleggingsadviseurs en financiële coaches die ons land telt. Zijn die te vertrouwen? Te veel consumenten denken ten onrechte van wel, blijkt keer op keer uit onderzoek van wél integere organisaties.

Een overzicht van onbetrouwbare en betrouwbare bronnen voor financieel advies. Eerst het zuur: enkele onderzoeken die onbetrouwbaarheid van bepaalde financiële adviseurs of aanbieders aantonen.

Onlangs verscheen een studie van het Centraal Plan Bureau (CPB) en de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) naar de markt voor levensverzekeringen (zie www.nmanet.nl). De jaaromzet daarin is 25 miljard euro. Dat bedrag is zo gigantisch omdat levensverzekeringen een ingrediënt zijn voor zowel koopsompolissen en lijfrentes als voor verzekerde spaar- en beleggingsplannen en voor heel veel hypotheken en leningen. Een flink deel van die 25 miljard euro blijkt te duur betaald. De onderzoekers toonden aan dat mensen die een polis kopen via een tussenpersoon meestal ongunstiger uit zijn dan mensen die zonder tussenpersoon zelf een levensverzekeraar kiezen. De laatste groep kiest bovendien passender producten, want veel tussenpersonen negeren de mate van beleggingsrisico die past bij de klant. Van mensen die zélf keuzes maken, meldt de studie, weet ruim driekwart dat tussenpersonen provisie op hun omzet ontvangen. Slechts een op de drie klanten van tussenpersonen weet dat. ,,Je moet nooit lukraak met de eerste tussenpersoon in zee gaan'', zegt persvoorlichter Barbara Roest van de NMa. ,,Vraag altijd bij diverse maatschappijen offertes en vergelijk wat men je biedt''.

Eerder al, in mei 2004 liet het Ministerie van Financiën onderzoek doen naar `De kwaliteit van advisering door tussenpersonen over hypothecaire producten en aanbieders'. Iedereen kan dit rapport halen van www.minfin.nl. ,,Het hypotheekadvies van tussenpersonen heeft weinig waarde'', concludeerden de onderzoekers. Tussenpersonen adviseren het liefst ingewikkelde oplossingen zoals beleggingshypotheken, omdat zij daaraan het meest verdienen. Een beleggingshypotheek van drie ton geeft namelijk mogelijk 7.500 euro provisie, terwijl dat voor een even hoge annuïteitenhypotheek `slechts' 2.250 euro is. Ook onafhankelijkheid is vaak ver te zoeken. Graag werken bemiddelaars voor één of enkele aanbieders. Dat vergroot de bonussen. Een doorsnee tussenpersoon bespaart de hypotheekklant dus geen geld, maar jaagt hem op kosten.

Dan de consument die veel beleggingswinst wil. Die moet de verse studie De marketing van Gestructureerde Producten van onderzoeksinstituut IRIS van de Rabobank en Robeco even lezen over de manier waarop consumenten via brochures worden voorgelicht (opvragen op www.irisresearch.nl, kiezen voor `contact').

Zogeheten gestructureerde producten zijn ingewikkeld met ingrediënten als exotische opties, vreemde valuta, obligaties en renteswaps. De garanties aan het einde van de looptijd of de hoge gepresenteerde rendementen maken ze echter razend populair. Vorig jaar staken beleggers er 5 miljard euro in, vaak aangemoedigd door brochurepraat als: ,,Een uniek beleggingsproduct dat u uitzicht geeft op een zeer aantrekkelijk rendement dat kan oplopen naar 90 procent in vijf jaar.'' of ,,Vaste, jaarlijkse inkomsten van 8,5 procent gedurende 5 jaar en bovendien profiteren van het potentieel op de aandelenbeurzen.'' Onderzoeker Tom Arends van IRIS zegt erover: ,,Particulieren vallen voor de garanties, het relatief hoge rendement en de nieuwe beleggingsmogelijkheden zoals grondstoffen of een specifieke renteontwikkeling, maar je moet wel kritisch zijn.'' Het rapport waarschuwt dat `marketinguitingen' vaak te eenzijdig zijn en te positief gekleurd. Omdat adviseurs en intermediairs vaak een hoge verkoopprovisie voor verkochte producten ontvangen, kan dit `adviezen verkeerd beïnvloeden'.

Dan nu het zoet: de wél betrouwbare financiële consumenteninformatie. De kroon qua objectiviteit en nut spant de Geldgids van de Consumentenbond. Voor €37 euro per jaar krijg je acht nummers plus online toegang tot het Geldgidsarchief. In de laatste uitgave staan bijvoorbeeld kosten- en keuze-informatie over het nieuwe zorgstelsel en de levensloopregeling, uitleg over het (on)nut van aanvullende zorgverzekeringen, de kosten van online beleggen, belastingtips, de hoogste spaarrentes, de laagste hypotheekrentes en de best renderende beleggingsfondsen. Voor een persoonlijk consult kun je de Consumentenbond bellen, maar daar moet je niet teveel van verwachten. Een lid met een financieel probleem zei erover: ,,Er zit weinig diepgang in het advies. Dat hadden we na enig leeswerk zelf ook al bedacht.'' Maar ja, wat wil je, voor nog geen vier tientjes per jaar.

De Vereniging Consument & Geldzaken (www.geldwijs.nl) biedt leden voor €21,50 per jaar een kwartaalblad, recht op telefonisch advies en kosteloze deelname aan seminars over thema's als `de expirerende lijfrente' en `kansen en risico's van beleggen'. Voor individuele financiële adviezen kunnen leden langskomen á €42,50 per uur. ,,Dat tarief is niet kostendekkend'', zegt Anton Weenink van C&G, ,,maar voor onze leden wel betaalbaar''. C&G voert verder rechtzaken voor groepen leden, zoals nu voor gedupeerde leasebeleggers tegen Sprintplan van Spaarbeleg en Groeivermogen van Fortis.

Ongekleurde consumenteninformatie bieden voorts het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (www.nibud.nl) en de Vereniging Eigen Huis (www.eigenhuis.nl). Onverdachte internetsites zijn www.bijsluiterscore.nl, www.pensioenkijker.nl en www.socialezekerheid.nl. Maar ook de Autoriteit Financiële Markten (www.afm.nl) heeft voor consumenten interessante onderzoeksrapporten zoals `Vastgoed-CVs en maatschappen', `Consumptieve kredietverlening', `Zicht op beleggingsinstellingen', `Beleggingshypotheek en Risico' en `Aandelenleaseproducten'. Via de toezichtlijn van de AFM (0900-5400540) is te checken of een instelling onder wettelijk toezicht valt. ,,Consumenten kunnen hier ook terecht met signalen en met ervaringen die zij met aanbieders hebben'', zegt woordvoerder Drea Berghorst. ,,We kunnen die gebruiken bij het toezicht, maar door onze geheimhoudingsplicht kunnen we niet zeggen wat we precies met die informatie doen.''

Tot slot bestaan er natuurlijk wel betrouwbare financieel adviseurs. Helaas is daar geen lijst van. Kennis zit goed bij het Register Masters in Financial Planning (www.registermfp.nl), de Federatie Financiële Planners (www.ffp.nl) en het Dutch Securities Institute (www.dsi.nl) voor beleggingsadviseurs en vermogenbeheerders. Daaruit moet je zelf de echte adviseurs scheiden van de productverkopers. Ga dus op pad met de vragenlijst uit het kader, opgesteld door zelfstandig onderzoeker en uitgever op het gebied van financial life planning Symon Jagersma.