Veel speculatie in zaak-Melchers

De ontvoering en vrijlating van Claudia Melchers, dochter van de superrijke Hans Melchers, verliepen raadselachtig. Daardoor was er veel ruimte voor gissingen. Sommige media hebben daar misbruik van gemaakt.

De vrouw werd op 12 september, om ongeveer half elf 's avonds, ontvoerd vanuit haar huis aan de Jan van Eyckstraat in Amsterdam – geen drukke straat, maar wel midden in de stad. Er wonen ten minste vier journalisten in de straat, ook een van NRC Handelsblad, maar die hebben allemaal niets gemerkt. In huis waren ooggetuigen aanwezig en vervolgens verscheen de politie in de straat voor onderzoek. Toch werd het nieuws pas de volgende middag bekend, op een zo laat tijdstip dat deze krant er nog geen melding van kon maken. De politie wil niet zeggen waarom ze de ontvoering zo lang geheim hield.

Nadat het eerste persbericht was verspreid, werd het opnieuw stil. Om die stilte te vullen, trommelden de media `deskundigen' op om hun kennis over ontvoering en beveiliging te etaleren. Vaak wisten die deskundigen ook niet meer dan wat een weldenkend mens zelf kan verzinnen. Maar vooral audiovisuele media kunnen niet zonder geluid en beeld.

Kranten kunnen makkelijker zelf een verhaal vertellen. NRC Handelsblad had het geluk dat economisch redacteur Philip de Witt Wijnen de handel en wandel van vader Melchers goed kent. De Witt Wijnen werkte vroeger bij Quote en was een van de samenstellers van de lijst van 500 rijkste Nederlanders. Daarin werd het vermogen van Melchers op 460 miljoen euro geschat.

De Witt Wijnen maakte voor Quote ook een portret van Hans Melchers – met diens medewerking. Toen hoofdredacteur Jort Kelder een ongepaste covertekst bij het verhaal verzon (`Miljonair of Moordenaar'), dreigde Melchers met een kort geding. Maar Kelder wist dat te voorkomen door Melchers zijn excuus aan te bieden. Tijdens een duur etentje, door Quote betaald, werd de vrede getekend.

In het eerste verhaal dat NRC Handelsblad over de ontvoering publiceerde, werd Quote uitvoerig geciteerd. De ontvoerde Claudia bleek niet alleen een steenrijke, maar ook kleurrijke vader te hebben. Hij werd ooit beboet voor de levering van verboden chemicaliën aan Irak. Zijn tweede vrouw had zich met `ongure lieden' omringd. Na haar scheiding van Melchers werden vier van haar zes kinderen (allen uit een eerder huwelijk) korte tijd ontvoerd. Kort daarna overleed ze ,,onder onduidelijke omstandigheden''. Beschuldigingen van de kant van de familie van zijn ex dat Melchers de hand in dat alles had, wees deze als laster van de hand. Sinds zijn pensionering als directeur van een chemieconcern hield hij zich vooral bezig met jacht en bridge.

Waren al deze details relevant? Ja, want boeven komen niet alleen af op rijkdom en losgeld, maar kunnen mensen ook om andere redenen gijzelen. Bij voorbeeld om oude rekeningen te vereffenen. Wie weet zit dus ergens in het verleden een sleutel voor de oplossing.

Toen Claudia Melchers na twee dagen werd vrijgelaten, gaf de Amsterdamse politie een persconferentie. Recherche-chef Willem Woelders deelde mee dat de ontvoerders 300 kilogram cocaïne hadden geëist. Hij wilde niet ingaan op de vraag of Claudia Melchers of haar familie mogelijk criminele antecedenten hadden. Zulke gegevens zouden de cocaïne-eis misschien kunnen verklaren.

Na de persconferentie trad een nieuwe radiostilte in. Enkele media benutten die om zelf verder te gissen. De Telegraaf opperde op grond van ,,vertrouwelijke politie-informatie'' dat de daders ,,mogelijk afkomstig [waren] uit een kleine kring rond de familie van chemiebaron Melchers''. Ook Het Parool en de Volkskrant speculeerden er vrijmoedig op los. NRC Handelsblad gaf slechts een summiere aanduiding van de vermoedens die `deskundigen' in andere media hadden geuit. Soms moet de politie ,,in het belang van het onderzoek'' zwijgen. Maar als de recherche – op dat moment – inderdaad geen aanwijzingen had dat de daders in de kleine kring rond de familie gezocht moesten worden, had zij er beter aan gedaan dat meteen te zeggen. Dat zou degenen die wat al te gemakkelijk speculeren, enige wind uit de zeilen hebben genomen. Nu kwam die verklaring pas later, op verzoek van de familie die zich, ,,geschokt'' toonde over sommige media.

Volgens de politie heeft de pers maar met één instantie te maken en dat zijn de officiële voorlichters. Zeker in dit soort delicate zaken kunnen anonieme bronnen, die zelf niet bij het onderzoek betrokken zijn, geen betrouwbare informatie geven, ook al werken ze bij de politie. Media moeten het dus doen met de persconferenties en met de persberichten die alle media gelijktijdig ontvangen.

Het is een helder standpunt. Maar als De Telegraaf echt bronnen bij de politie citeert, heeft deze wel een probleem. Dan werken haar eigen medewerkers immers mee aan het ontstaan van speculaties. Wanneer daar dan vragen over worden gesteld, kun je die niet afwimpelen ,,in het belang van het onderzoek''. Overigens liep De Telegraaf niet alleen voorop in speculaties, maar ook in nieuwsgaring. De krant zette een dozijn verslaggevers en fotografen op de zaak en kwam met primeurs over de plek van de gijzeling, het aantal verdachten (ten minste vijf), een connectie met Curaçao, de eerste arrestaties en de financiële perikelen van twee verdachten. Die berichtgeving was opmerkelijk positief getoonzet: het onderzoek ,,vordert goed'' en de politie ,,zit de daders op de hielen''. Dat wijst weer op goede banden tussen De Telegraaf en de politie.

In een interview met NRC Handelsblad heeft vader Melchers gezegd dat hij media die hem zwartmaakten juridisch wil aanpakken. Dat geldt met name De Telegraaf en Nova. De Volkskrant ontspringt de dans vermoedelijk, omdat haar ombudsman de redactie reeds had gekapitteld. Het Parool wordt op het kasteel bij Vorden waarschijnlijk niet gelezen.

Melchers had ook kritiek op de politie. Maandagmorgen nog was zijn indruk dat er niet veel vordering was in het onderzoek. Dat lijkt in strijd met de snelle ontknoping van het drama, de opsporing van de plek van de gijzeling en de eerste arrestaties. Maar omdat de recherche hem niet alles vertelde wat zij wist, leefde Melchers kennelijk in onzekerheid. En dus speculeerde ook hij een beetje.

Piet Hagen, oud-hoofdredacteur van `De Journalist' blikt eens in de veertien dagen kritisch terug op de berichtgeving in NRC Handelsblad. Alle eerdere bijdragen op www.nrc.nl/krantachteraf