Lawaai van Schiphol moet vooral voorspelbaar zijn

Voldoet de nieuwe Polderbaan op Schiphol? Het ministerie van Verkeer en Waterstaat laat acht onderzoeken doen en heeft 682 voorstellen gekregen voor verbeteringen. ,,Wij willen dat wantrouwen wegnemen.''

Kosten noch moeite worden door het ministerie van Verkeer en Waterstaat gespaard om het eigen Schipholbeleid tegen het licht te houden. ,,Tamelijk uniek in de wereld'', zeggen ze op het ministerie.

Op verzoek van de Tweede Kamer is er sinds enkele maanden een evaluatie van het nieuwe Schiphol met de nieuwe Polderbaan gaande. Uiterlijk 20 februari 2006, precies drie jaar na de introductie van het vijfbanenstelsel, moeten de resultaten bekend zijn.

Ambtenaren en onderzoekers van het ministerie waren gisteren neergestreken voor een informatiebijeenkomst in een hotel in Hoofddorp, vlakbij de veelbesproken Polderbaan. De bezoekers toonden zich verbaasd over het ,,circus'' aan inspraak dat het ministerie heeft opgezet. Een stapel papierwerk is eerder van het departement uitgegaan, en vanmiddag komen daar nog eens twee onderzoeksrapporten bij.

Eén rapport beschrijft hoe bestuurders, Schiphol-medewerkers en omwonenden de afgelopen drie jaar hebben ervaren. Niet altijd positief, vertelt onderzoeker Rob Bijnsdorp, en bovendien erg wisselend. In het tweede rapport is een vergelijking getrokken tussen de situatie van Schiphol en die van acht andere luchthavens in de wereld. En er zullen nog zes onderzoeken volgen.

De scherpste vraag komt van huisarts Kees van Ojik, inwoner van het dorp Zwanenburg en een doorgewinterd vechter voor een beter milieu in de omgeving van Schiphol. Hij is net als vele anderen onder de indruk van het vele werk dat wordt verzet tijdens de evaluatie. Maar: ,,Moeten we deze gigantische operatie niet beschouwen als een democratisch sausje over een beleid dat eigenlijk heel autoritair wordt gevoerd'', vraagt hij. Het antwoord komt van Jeroen Gosse, projectleider op het ministerie van de evaluatie. Gosse: ,,Zo zou ik het zeker niet noemen. We willen niet over één nacht ijs gaan en alle effecten van het nieuwe beleid onderzoeken. Ik hoop dat de degelijkheid van deze operatie juist aangeeft dat we de relatie tussen overlast en economie serieus nemen.''

Het antwoord sluit aan bij wat staatssecretaris Melanie Schultz van Haegen een dag eerder op haar werkkamer van het departement heeft gezegd. Schultz: ,,We hadden ons er gemakkelijk van kunnen afmaken. Maar iedereen die de geschiedenis van Schiphol kent, weet dat er veel wantrouwen bestaat. Wij willen dat wantrouwen wegnemen. Daarom mag iedereen meedenken over hoe het beter kan. Dat gebeurt ook. Veel mensen denken mee. Ze willen Schiphol niet weg hebben, maar ze denken wel dat er verbeteringen mogelijk zijn. Uiteindelijk zullen wij over die voorstellen besluiten moeten nemen.''

Er zijn op het departement 682 voorstellen van 138 personen binnengekomen om het Schipholbeleid te verbeteren. Een onderzoeksbureau, TO70, heeft er een eerste `verkenning' op losgelaten en concludeert dat er vooral veel wensen zijn om vliegroutes en vliegprocedures te wijzigen om daarmee de geluidhinder terug te dringen. ,,Er blijken diverse mogelijkheden te zijn om de overlast te verminderen zonder negatieve gevolgen voor de mainport.'' Minder kans maken rigoureuze voorstellen zoals de bouw van een nieuwe luchthaven. ,,Dit voorstel kan een afname van de overlast betekenen'', luidt het oordeel. ,,Het is niet wenselijk vanuit de mainport. Daarnaast zijn nieuwe luchthavens in diverse onderzoeken al uitgebreid onderzocht en is het onwaarschijnlijk dat op de toen genomen beslissingen nu terug wordt gekomen. Dit voorstel is daarom onwenselijk.''

Staatssecretaris Schultz van Haegen heeft zelf ook alvast enkele conclusies getrokken. Het lijkt ook haar geen goed idee om discussies over een nieuwe luchthaven over te doen. Ook voelt ze weinig voor het voorstel van de Raad voor Verkeer en Waterstaat, enkele maanden geleden gedaan, om de overlast te concentreren door vliegroutes te ,,bundelen'' en de bewoners in die gebieden financieel te compenseren of desnoods woningen te slopen. ,,We hebben de afgelopen jaren juist geprobeerd om de ergste overlast voor direct omwonenden te beperken.'' Wel verwacht ze iets van de mogelijkheid om te ,,experimenteren'' met maatregelen, zoals het tijdelijk verleggen van een vliegroute. ,,De wet maakt experimenten nu niet mogelijk. Toch zou het best interessant zijn om eerst eens te kijken of een maatregel werkt voordat hij definitief wordt ingevoerd.''

Projectleider Jeroen Gosse noemt als voorbeeld het dorp Spaarndam. ,,Om de overlast te beperken is een vliegroute verlegd en daartoe is de wet gewijzigd. Maar sommige bewoners zeggen nu dat ze er niet zo veel van merken.'' Behalve met vliegroutes kan met het ,,salderen van grenswaarden'' voor geluid worden geëxperimenteerd. Schiphol moet nu anders vliegen op het moment dat de grenswaarde op een bepaalde locatie is bereikt. Schultz: ,,In de praktijk blijkt dat wisselingen van baangebruik overlast veroorzaken. De vraag is of je daar beter mee om kunt gaan. Je zou je kunnen voorstellen dat je de ene grenswaarde kunt middelen tegenover een punt elders waar die grenswaarde nog niet is bereikt.'' Mits de totale hoeveelheid geluid niet toeneemt.

Leerzaam zijn de resultaten van een vergelijking van Schiphol met de positie van acht andere luchthavens. Zo blijkt volgens de bureaus ADSE en Stratagem dat de ,,acceptatie'' van een luchthaven groeit als er een ,,uitruil'' is geweest tussen de belangen van luchthaven en van omwonenden. Stratagem-directeur Veldman: ,,De luchthaven Frankfurt krijgt waarschijnlijk een vierde baan, mede doordat de omwonenden in ruil daarvoor een zeer streng nachtregime krijgen'', dat wil zeggen dat er 's nachts vrijwel geen toestellen meer zullen vliegen. Interessant is ook de conclusie dat veranderingen per definitie leiden tot meer klachten. Onderzoeker Veldman: ,,Over de luchthaven Heathrow in Londen klaagt bijna niemand, terwijl het toch de grootste luchthaven van Europa is.'' Reden is volgens Veldman dat er een voorspelbaar, wisselend baangebruik is in een systeem dat vrijwel nooit verandert. ,,Hoe meer je verandert, des te meer klachten komen er.''

Schiphol kreeg de afgelopen jaren veel klachten over geluidhinder. Het aantal mensen dat wordt gehinderd nam af, vooral in Buitenveldert en Amstelveen, maar de mensen die voor het eerst met veel overlast te maken kregen, klaagden vaker. Schultz van Haegen: ,,We moeten toewerken naar een voorspelbare luchthaven, een steady state.''

    • Arjen Schreuder