Kamer kan politieplan ook gewoon niet in behandeling nemen

Het kabinet heeft nog steeds geen afgerond plan voor de toekomst van de politie naar de Kamer gestuurd. Er heerst onvrede alom.

In het kabinet is onenigheid ontstaan over de inrichting van het nieuwe politiebestel. De discussie in het kabinet over wie de zeggenschap krijgt over de politie is vastgelopen. De centralisatie van de politie kan volgens betrokkenen niet los worden gezien van voorstellen om te komen tot een ministerie van Veiligheid. Toch moet er een beslissing genomen worden over de politie.

Wat is er precies aan de hand?

Het leek een uitgemaakte zaak toen het ministerie van Binnenlandse Zaken medio augustus de begrotingsstukken naar de drukker stuurde. De 26 politiekorpsen (25 regionale plus het KLPD) in Nederland worden omgevormd tot één nationaal politiekorps. Het beheer wordt van de korpsbeheerders overgeheveld naar de minister van Binnenlandse Zaken. Zo stond het in de begrotingsstukken voor volgend jaar en in de troonrede maakte ook koningin Beatrix er gewag van.

Minister-president Balkenende (CDA) wilde tijdens de Algemene politieke beschouwingen een stapje verder gaan. Hij wilde van de fractievoorzitters niet alleen horen wat zij vonden van zo'n nieuw politiebestel, maar ook wat zij vonden van voorstellen van oud-minister Brinkman over de vorming van een ministerie van Veiligheid, waarin onderdelen van de ministeries van Justitie, Binnenlandse Zaken, Financiën (douane) en Defensie (marechaussee) worden ondergebracht.

Dat rapport van de commissie-Brinkman was al gereed. Besluitvorming daarover zou worden doorgeschoven naar de formatiebesprekingen voor een volgend kabinet. Maar Balkenende had Brinkman toch langs gestuurd bij de fracties van de regeringspartijen en de PvdA, als enige oppositiepartij. Dan konden die partijen tijdens de algemene beschouwingen in ieder geval laten weten hoe zij over Brinkmans plannen dachten, aldus de politiewoordvoerder van de PvdA-fractie in de Tweede kamer, Van Heemst.

De kabinetsplannen en het rapport-Brinkman zouden op prinsjesdag naar de Tweede Kamer worden gestuurd, zo stond aangekondigd in de begroting van Binnenlandse Zaken. Maar die verzending werd uitgesteld. In de ministerraad zijn de politieplannen inmiddels drie keer besproken, zonder dat daar een besluit over is genomen. Het rapport-Brinkman is door minister Pechtold (Bestuurlijke Vernieuwing, D66) tot nu toe niet naar de Kamer gestuurd.

Korpsbeheerders, korpschefs en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) hebben dat uitstel gebruikt voor een intensieve lobby bij de regeringsfracties en de PvdA. Afgelopen woensdag ontving fractievoorzitter Van Aartsen (VVD) een delegatie van de korpsbeheerders die lid zijn van de VVD. Bij het CDA gebeurde hetzelfde.

Die lobby lijkt vruchten af te werpen, want besluitvorming over het politiebestel door het kabinet blijft vooralsnog uit. ,,Het kabinet wil de discussie over het politiebestel eigenlijk in samenhang met de voorstellen van de commissie-Brinkman voeren'', zegt een betrokkene. ,,Maar met name dat laatste is formatiewerk.''

De onvrede over de onvoldragen voorstellen over de politie heeft de partijen wel aan het denken gezet. De ministers Donner (Justitie, CDA) en Remkes (Binnenlandse Zaken, VVD) spraken er gisteravond voorafgaand aan de wekelijkse bewindspersonenoverleggen uitgebreid over. Daarna besprak het CDA in eigen kring een alternatief plan dat gezag en beheer van de politie regelt zonder de posities van beide ministers te ondermijnen en zonder dat daar een ministerie van Veiligheid voor nodig is. Gedacht wordt aan een constructie waarin de politie als een zelfstandig bestuursorgaan (zbo, een soort zelfstandige dienst) wordt gehangen onder beide departementen. De bewindslieden houden hun ministeriële verantwoordelijkheid. Remkes en Donner hebben vanmorgen tijdens hun voortgezette overleg verder gepraat over onder meer dit scenario.

Bij de VVD is de twijfel over de kabinetsplannen inmiddels uitgegroeid tot afwijzing ervan. Fractievoorzitter Van Aartsen is wel voorstander van zo'n nationaal politiebestel, maar niet in de onvolledige vorm zoals het nu wordt voorgesteld, aldus een betrokkene. Hij wil beheer en gezag van de politie goed geregeld hebben. Binnen de VVD is er onvrede over de manier waarop het kabinet die plannen wil doordrukken. De alinea's daarover in de begrotingsstukken en de troonrede zijn daar volgens de liberalen exemplarisch voor. Het CDA ziet de zinsnede in de troonrede als stok achter de deur om hoe dan ook een beslissing te nemen over het politiebestel. De zbo-structuur is voor het CDA een tussenoplossing. Uiteindelijk zal de politie onder het ministerie van Veiligheid moeten komen.

Binnen de VVD-fractie wordt overwogen om desnoods het huidige kabinetsvoorstel, als het komt, gewoon niet in behandeling te nemen. Een houding die waarschijnlijk meer steun vindt in de Kamer, nu ook D66 zich terughoudend opstelt tegenover de kabinetsplannen en ook de PvdA tegen is.

Die nieuwe politieke werkelijkheid maakt dat het kabinet zich nu beraadt op een voortgang van het politiedossier. Het kabinet zou volgens betrokkenen vanmiddag wederom geen beslissing nemen over de centralisatie van de politie. Donner en Remkes willen eerst opnieuw overleggen met de korpsbeheerders.

    • Egbert Kalse
    • Jos Verlaan