Europa-debat dreigt nu al te verzanden

Komt er iets terecht van het Nederlandse nationale debat over Europa? In Den Haag is de verwarring compleet.

Eén klein duwtje, van de PvdA, en de hele Brede Maatschappelijke Discussie over Europa, ook bekend als Nationale Europa Discussie (NED), ligt om. `Lek geprikt', vindt staatssecretaris Nicolaï, die geacht werd de discussie namens de regering te organiseren, in samenwerking met de Tweede Kamer. Nicolaï houdt het voor gezien en zal vandaag de rest van het kabinet adviseren, hetzelfde te doen. Desnoods moeten er maar twee Brede Maatschappelijke Discussies komen: één van het kabinet, en één van de Tweede Kamer.

In juni, daags na het referendum, had de Tweede Kamer in roerende eendracht besloten tot het nationale debat, waarin de burger zijn grieven en andere gevoelens over Europa zou kunnen uiten. Maar toen de eerste gezamenlijke opzet van Nicolaï en het presidium van de Tweede Kamer gisteren ter behandeling voorlag, ontaardde het zich tot middernacht voortslepende debat al spoedig in de spreekwoordelijke Poolse landdag.

De motie van de PvdA, om alsnog het kabinet uit de organisatie van het debat te weren omdat er een rapport was dat zei dat de burger dat anders zouden wantrouwen, bleek nog maar het begin van een massale vaandelvlucht onder Kamerleden. GroenLinks hield een pleidooi voor een parlementaire enquête, de SP liet weten open te staan voor een nieuwe opzet. De ChristenUnie diende een eigen motie in, dat het allemaal toch heel anders moet.

Tevergeefs pleitten Van Dijk (CDA) en Van der Ham (D66) ervoor, nu maar gewoon te beginnen met de `NED', waar de Kamer immers zelf om heeft gevraagd. Dit debat was een ,,discussie over een discussie over een discussie''. Het mocht niet baten. En van coalitiepartner VVD viel in het debat weinig steun te verwachten, want die partij was in juni al tegen het hele idee. ,,Onzalig, dit alles'', verzuchtte VVD-Kamerlid Van Baalen na afloop. ,,Let maar op, dit gekissebis gaat nog maanden zo door.''

Een hamerstuk dat voor kennisgeving kon worden aangenomen dat was aanvankelijk de indruk van het verslag van de gezamenlijke werkgroep van kabinet (Nicolaï) en Kamerpresidium. Het document resultaat van maandenlang overleg van politici die schromen na het referendum ook nog eens de handen te branden aan een Brede Maatschappelijke Discussie was een paar weken geleden door de fractievoorzitters zonder enthousiasme ontvangen.

Het document bepaalde weliswaar dat iedereen zijn zegje zou kunnen doen en er een onpartijdig schriftelijk verslag moest worden gemaakt, maar schoof verder alle netelige vragen over wie, waar, wat en hoe door naar een nog op te richten werkgroep. De Haagse politicus die het meeste enthousiasme aan de dag legde voor de Nationale Europa Discussie blijft premier Balkenende. Hij wil de discussie integraal onderdeel maken van een strategie om de burger bij Europese besluitvorming te betrekken, opdat een exces als het `nee' in het referendum in de toekomst tot het verleden zal behoren. Nu dreigt het kabinet juist echter uit de organisatie te worden verwijderd.

Het enthousiasme van de premier had er in juni mede toe geleid dat het CDA een motie Van Bommel (SP) had gesteund, om een Brede Maatschappelijke Discussie te organiseren, daarin gevolgd door alle grote partijen behalve de VVD. De SP volgde gisteren dan ook een tweesporenbeleid: in eerste termijn liet Van Bommel weten open te staan voor nieuwe ideeën, in tweede termijn hechtte hij zijn goedkeuring aan de tot nu toe ontwikkelde plannen, daar deze immers een zuivere uitvoering van zijn eigen motie vormen. [Vervolg EUROPA: pagina 2]

EUROPA

Opzetje van Bos heeft succes

[vervolg van pagina 1]

Dat was ook de redenering van presidium-voorzitter Weisglas, die het document moest verdedigen, zittend in de regeringsbankjes. De voorzitter zat daar omdat het een debat was van de Kamer met zichzelf, zonder leden van het kabinet. Het Kamerpresidium, betoogde Weisglas, is geen politiek orgaan en kan dus weinig anders doen dan pogen moties naar de letter uit te voeren. Als de Kamer het anders wil, dan moet de Kamer de motie van Van Bommel intrekken, of een andere motie aannemen.

Die gedachte bleek voor wat betreft Kamerlid Rouvoet (ChristenUnie) geenszins aan dovemansoren gericht. Wel wetend dat de door de PvdA ingediende motie, om het kabinet uit de organisatie van de Nationale Europa Discussie te verwijderen, niet op een meerderheid kan rekenen, diende hij een meer algemeen gestelde tekst in, om naar de opzet nog eens goed te kijken.

Of de motie van Rouvoet het bij de stemmingen dinsdag aanstaande redt, is ook nog sterk de vraag, maar het maakt eigenlijk weinig meer uit. Met het debat van gisteren op zich, is de nationale eendracht ten aanzien van Europa dit jaar ten tweeden male lek geschoten – daarover waren alle parlementariërs het na afloop wel eens.

Aldus blijkt dus de opzet van PvdA-leider Bos zeer succesvol te zijn geweest. Bos had eerder deze week op grond van een rapport van de politiek-bevriende politicoloog Hans Anker geconstateerd dat de burger deelname van de regering aan de organisatie van de NED zou zien als een opzetje, de Europese Grondwet er alsnog door te drukken. De PvdA-motie zal het vermoedelijk niet redden, maar de opzet van de NED zoals die premier Balkenende voor ogen zweefde, ligt niettemin reeds ruimschoots in duigen. Zij mist nu, liet Nicolaï via via in de wandelgangen van het debat weten, elke geloofwaardigheid. Twee grote partijen in de Kamer – PvdA en VVD – zouden immers hun steun aan de Brede Maatschappelijke Discussie onthouden – de VVD'er Van Baalen herhaalde gisteren dat zulks voor de VVD sowieso geldt. Er zit misschien weinig anders op, dan maar twee Brede Maatschappelijke Discussies te organiseren: één van het kabinet en één van de regering. Inmiddels dringt de tijd: wat premier Balkenende betreft zou de NED immers in juni afgerond en klaar moeten zijn, opdat hij de uitkomsten kan meenemen naar een Eurotop waar wellicht écht over de toekomst van Europa wordt besloten.

    • Raymond van den Boogaard