Bij Sottsass in de rij staan voor het geluk

Een vaas die geen bloemen nodig heeft. Een boekenkast waarin boeken haast detoneren. Een zoutmolen die ook zonder zout de keuken smaak geeft. De Italiaanse architect en ontwerper Ettore Sottsass Jr. (1917) bedenkt al vele decennia gebruiksvoorwerpen die genoeg aan zichzelf hebben. Uiteraard kunnen er bloemen in zijn vazen worden gezet, kan op zijn stoelen ook gezeten worden en zijn z'n huizen bewoonbaar. Maar een Sottsass-ontwerp is in de eerste plaats een statement: zo sculpturaal, vrolijk, kleur- en fantasierijk, zo Sottsass kan het leven zijn. Geen ontwerper van wiens ideeën je zo'n goed humeur krijgt.

Geluk scheppen en bescherming bieden. In een vraaggesprek met het online tijdschrift designboom.com noemde Sottsass dat de kern van zijn werk. Hoe dat gelukscheppen in zijn werk gaat, was afgelopen voorjaar te zien op een tentoonstelling met zevenhonderd van zijn ontwerptekeningen in het museum voor moderne en hedendaagse kunst van Trento en Rovereto. Van de bijhorende catalogus verscheen onlangs een Engelstalige editie. Een vuistdik boek met schetsen voor vazen, Romeinse villa's, een hotel in Rimini voor Duitse toeristen en een tempel voor de uitvoering van erotische dansjes. De tekeningen zijn in chronologische volgorde en bijna allemaal op ware grootte afgedrukt. De oudste tekeningen dateren uit 1938, uit de tijd dat hij architectuur studeerde op het Politecnico van Turijn. De jongste schetsen zijn van eind vorig jaar.

Sottsass' handschrift en uitgangspunten zijn in meer dan zestig jaar vrijwel onveranderd. In klare lijn schetst hij zijn opeenstapelingen van blokkendoosvormen. En ook zijn voorkeur voor uitgesproken kleuren en dessins is nimmer veranderd. Wie eenmaal vertrouwd is met zijn idioom, herkent een Sottsass-schrijfmachine, -fruitschaal of -vakantievilla daardoor meestal in één oogopslag.

In de jaren zestig en zeventig was Sottsass een centrale figuur in de avantgarde-cultuur in Italië. De oprichter van de (anti)designstroming Memphis manifesteerde zich in die jaren ook als antropoloog, dichter, fotograaf, schrijver en kunstenaar. Die veelzijdigheid spreekt uit de tekeningen uit die tijd, die wat experimenteler van aard zijn. Zijn poëtische kwaliteit blijkt uit de titel van sommige studies, zoals een schets van een tempeltje met een dakterras vol cactussen waaronder een zwarte wolk hangt: `Architecture to house the shadow of my death (according to Don Juan).'

Wat hoopvol stemt, is dat de inmiddels 88-jarige ontwerper onverdroten doorgaat. Welke hoogbejaarde heeft de veerkracht om een radar voor lieveheersbeestjes (1987) te bedenken of een bureau voor een linkshandige gentleman (2004)? Het mooie is dat de fabrikanten nog altijd bij Sottsass en zijn bureau in de rij staan om zijn blijmakende gebruiksvoorwerpen in productie te nemen.

Ettore Sottsass: 700 drawings. Skira Milaan, 732 blz. €57,--