`Notaris kwetsbaarder voor manipulatie'

De notaris zit sinds de introductie van marktwerking in een spagaat. Hij is tegelijk koopman en onafhankelijk dienstverlener.

Invoering van marktwerking in 1999 heeft niet geleid tot wanpraktijken op structurele schaal, zegt mr. A. Hammerstein, president van het gerechtshof in Arnhem en voorzitter van de Commissie Evaluatie Wet op het notarisambt. Die commissie heeft onderzocht wat de consequenties zijn geweest van de in 1999 ingevoerde Wet op het Notarisambt. Die wet moest leiden tot meer marktwerking, vrije tarieven en onderlinge concurrentie.

Volgens Hammerstein heeft invoering van die wet geleid tot meer concurrentie, daling van tarieven en zijn notarissen ook efficiënter gaan werken. Maar tegelijkertijd moet het preventief toezicht op de notarissen worden versterkt. Dat toezicht moet volgens Hammerstein van de branche zelf komen. ,,Onregelmatigheden moeten snel worden opgespoord. Daar wordt nu nog voorzichtig mee omgegaan. Maar als er echt iets aan de hand is, moet de toezichthouder de mogelijkheid hebben om te kunnen optreden.''

Heeft die opgelegde concurrentiestrijd geleid tot machtsstrijd en mogelijk tot uitwassen in de branche?

,,Veel notarissen waren onvoldoende voorbereid op die marktwerking en zijn uit angst voor verlies van hun marktpositie onderling erg scherp gaan concurreren. Dat kan soms botsen met hun positie als onpartijdig en deskundig vertrouwenspersoon. Veel notarissen kunnen hun rol van onpartijdig en onafhankelijk partner maar moeilijk in overeenstemming brengen met de rol van `koopman' die hij krachtens de Wet op het Notarisambt moet vervullen. Notarissen hebben te maken met sterke marktpartijen, met name in de onroerend goedsector. Daar is de notaris kwetsbaarder geworden voor beïnvloeding en manipulatie door grote partijen die in staat zijn om hun eigen voorwaarden te dicteren. Ik zou er voor pleiten dat de notaris, met name in de onroerend goedportefeuille, kan ingrijpen of waarschuwen wanneer bijvoorbeeld afgesproken verkoopbedragen in geen verhouding staan tot de waarde van het onroerend goed waar het om gaat. Die rol moet de notaris kunnen spelen voordat de overeenkomst tussen partijen gesloten is.''

Is de consument wijzer geworden van die concurrentiestrijd in de branche?

,,Notarissen hebben meer oog gekregen voor de noodzaak van klantvriendelijkheid. In de onroerend goedpraktijk zijn de tarieven gedaald. Daar staat tegenover dat de tarieven in bijvoorbeeld het familierecht sterk zijn gestegen. Dat is het gevolg van het wegvallen van de zogeheten kruissubsidies. In het verleden kon een notaris intern de kosten van het familierecht compenseren met de opbrengsten uit de onroerend goedportefeuille. Die interne compensatie kan nu niet meer.

Daarnaast speelt het probleem van de kwaliteit van de dienstverlening. Ambachtelijk wordt er niet op kwaliteit ingeleverd, opgemaakte aktes en andere stukken zijn goed. Maar een notaris heeft ook een voorlichtende, informatieve taak naar zijn cliënten. Het gevaar bestaat dat daarop wordt ingeleverd. Voor de standaardprocedures is dat geen probleem. Maar als je maatwerk wil leveren, is dat anders. Maatwerkcontracten zijn arbeidsintensief. Een notaris die scherp op zijn kosten let, zou nu makkelijker kunnen zeggen: `Ik neem dat standaardcontract en pas het aan de wensen van de cliënt aan.' Binnen de branche is daarover onrust. De kwaliteit van het notarissenwerk is zeker niet door de bodem gezakt. Maar er heeft wel verschraling plaats gehad in de aanvullende dienstverlening. Die trend moet omgebogen worden: van verschraling naar versterking van die dienstverlening.''

De klant is dus niet per definitie gebaat bij lage tarieven, want dat gaat ten koste van de kwaliteit van de dienstverlening?

,,Notarissen moeten veel duidelijker maken waar hun specialisatie ligt. Er zijn er in Den Haag die zich in hun praktijk richten op de expatmarkt van buitenlanders die in Nederland werken. Zo'n notariskantoor die dat in huis heeft, moet dat publiekelijk kenbaar kunnen maken.

Dat geldt ook voor notariskantoren die in vermogensvorming gespecialiseerd zijn. En de consument kan, door een offerte aan te vragen, nagaan welke notaris het beste maatwerk aflevert en moet niet per definitie de goedkoopste willen hebben.''