Europees Parlement verwoordt euroscepsis

Het Europees Parlement weigerde gisteren een belangrijk verdrag met Turkije goed te keuren. Het tonde zich gevoelig voor de publieke stemming.

Zullen de Turken aanstaande maandag nog wel naar Luxemburg komen om de onderhandelingen over toetreding tot de Europese Unie te beginnen? Het was zeker geen theoretische vraag die gisteren in de wandelgangen van het Europees Parlement in Straatsburg herhaaldelijk klonk, nadat de europarlementariërs een niet mis te verstaan waarschuwingssignaal aan kandidaat-lid Turkije hadden gegeven.

Diplomaten houden er rekening mee dat de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Abdullah Gül, pas op het allerlaatste moment zal beslissen of hij op het vliegtuig naar Luxemburg stapt.

Turkije, het land dat al meer dan veertig jaar aansluiting bij Europa zoekt, kreeg gisteren uit Straatsburg een dubbele boodschap: het parelement weigerde te stemmen over de uitbreiding van het douane-unieverdrag met Turkije, en het verbond nog enkele extra voorwaarden aan het Turkse toetreding tot de Unie, zoals de erkenning van de verantwoordelijkheid voor de genocide op de Armeniërs aan het begin van de vorige eeuw. Dit laatste was meer een symbolisch signaal, want het parlement heeft niets te vertellen over de onderhandelingsvoorwaarden.

Altijd heeft de meerderheid van de europarlementariërs een kritische, maar tegelijk ook welwillende houding ingenomen ten aanzien van de Turkse toetreding tot de Unie. Maar gisteren werd een duidelijke grens getrokken. Volgens voorzitter Joost Lagendijk (GroenLinks) van de parlementscommissie voor Turkije en zelf een warm voorstander van het Turkse EU-lidmaatschap, is dit een gevolg is van de huidige eurosceptische wind in de Unie.

Getuige de stemming van gisteren zijn de europolitici hier niet ongevoelig voor. Tot ieders verrassing bleek een meerderheid van 311 tegen 285 stemmen voor uitstel van de ratificatie van het protocol bij het douane-unieverdrag. Eerst wil het parlement weten hoe Turkije wenst om te gaan met het door het land niet-erkende EU-lid Cyprus. Instemming van het parlement is een vereist om het verdrag van kracht te laten worden.

Volgens de Duitse aanvoerder van de sociaal-democratische fractie in het Europees Parlement, Martin Schulz, was deze door de christen-democraten geëntameerde actie niets anders dan een stok om de hond mee te kunnen slaan. ,,Waarom zegt u niet gewoon dat uw fractie Turkije niet als volledig lid bij de Europese Unie wil hebben'', beet hij zijn collega-fractieleider Hans-Gert Pöttering toe.

Pöttering liet de tirade lachend over zich heen komen. Hij maakt er al maanden geen geheim van dat zijn fractie van christen-democraten en conservatieven zwaar verdeeld is over de vraag of Turkije volwaardig lid van de EU kan worden. Zelf is hij voorstander van een lichtere variant in de vorm van een geprivilegieerd partnerschap.

Dit is ook wat Oostenrijk bepleit. Het land weigert akkoord te gaan met het zogeheten onderhandelingskader van de 25 EU-landen als daarin niet nadrukkelijk komt te staan dat ook naar alternatieven wordt gekeken. Volgens diplomaten probeert Oostenrijk met zijn hardnekkige opstelling een toeschietelijker houding van de EU te forceren ten aanzien van het beginnen van toetredingsonderhandelingen met Kroatië.

De EU heeft deze gesprekken opgeschort totdat de Kroaten beter meewerken aan het opsporen van door het Joegoslavië-tribunaal van oorlogsmisdaden verdachte personen. Officieel wordt van Oostenrijkse zijde deze `ruil' ontkend, maar in een vraaggesprek met de Financial Times beticht de Oostenrijkse kanselier Wolfgang Schüssel de EU vandaag van het meten met twee maten bij Turkije en Kroatië.

De ambassadeurs van de EU-lidstaten in Brussel zouden vandaag een laatste poging ondernemen om op één lijn te komen. Lukt dit niet, dan zullen de 25 EU-ministers van Buitenlandse Zaken maandag, enkele uren voor het officiële begin van de gesprekken met Turkije, een akkoord moeten zien te bereiken. Een race tegen de klok, kortom. Maar ook dat is gebruikelijk geworden als het om Turkije en de Europese Unie gaat.

    • Mark Kranenburg