Eerst mensen, dan regels

Schröder of Merkel? Burgemeester Frans Willeme (CDA) van grensgemeente Dinkelland en voorzitter van het Dagelijks Bestuur van het grensoverschrijdend samenwerkingsverband Euregio denkt lang na over het antwoord. De socialist Schröder is ,,geen echte Europeaan'', maar ook Merkel heeft hij niet kunnen betrappen op warme Europese gevoelens. Wie er in Duitsland ook bondskanselier wordt, de grensoverschrijdende samenwerking aan de Duits-Nederlandse grens komt onder druk te staan, concludeert Willeme.

De vorming van een grote coalitie tussen CDU/CSU en SPD is in zijn ogen onvermijdelijk. En hoewel Schröder en Merkel over veel zaken ruzie maken, zijn ze het op één ondergeschikt punt eens: de Europese subsidies moeten voortaan aan de grens in het oosten van Duitsland worden ingezet.

Dat heeft gevolgen voor het werk van Euregio, het samenwerkingsverband van 123 gemeenten aan weerszijden van de grens tussen Oost-Nederland en de Duitse deelstaten Nedersaksen en Noordrijn-Westfalen. De organisatie, bijna een halve eeuw geleden opgericht, probeert Duitsers en Nederlanders dichter bij elkaar te brengen.

Er is veel geld en tijd gestoken in verbetering van grensoverschrijdende verbindingen, zoals fietspaden. Sinds een aantal jaren ligt het accent meer op de `zachte' infrastructuur van het gebied: het stimuleren van de grensoverschrijdende samenwerking tussen bijvoorbeeld zorginstellingen, scholen en bedrijven.

Deze maand trok Euregio aan de bel over de problemen bij jeugduitwisselingen. Omdat jongeren onder de vijftien vaak niet in het bezit zijn van een eigen identiteitskaart of paspoort, moeten er bijvoorbeeld bij een schoolreisje veel bureaucratische obstakels genomen worden. ,,Wij proberen de regels ondergeschikt te maken aan mensen'', stelt Willeme. Daarnaast vervult Euregio een ombudsfunctie voor bijvoorbeeld grenspendelaars en mensen die emigreren. Jaarlijks verwerkt de organisatie 15.000 vragen van Nederlanders en Duitsers.

Het werk van Euregio wordt grotendeels gefinancierd met de zogeheten Interreg-gelden van de Europese Unie. In de periode 2002-2008 vloeit er in totaal 48 miljoen euro naar Euregio, wat door cofinanciering van Nederlandse en Duitse overheden verdubbeld wordt. Als Duitsland ertoe overgaat de Europese subsidies niet meer aan zijn westgrens in te zetten, kan dit er toe leiden dat Euregio voor nieuwe projecten alleen `Nederlandse' Interreg-gelden in kan zetten, of helemaal geen subsidie meer krijgt. Willeme: ,,Dat is slecht voor de grensoverschrijdende samenwerking.'' Zijn organisatie probeert te bewerkstelligen dat Brussel over de Interreg-gelden voor de periode 2008-2012 bepaalt bij welke grens ze moeten worden ingezet. Nu mogen landen dit zelf doen.

Het behartigen van de belangen van het grensgebied in Den Haag en Berlijn blijft een belangrijke taak van Euregio. ,,Grensoverschrijdende samenwerking staat daar niet hoog op de politieke agenda'', zegt Willeme. Het Euregio-gebied is met 13.000 vierkante kilometer en 3,2 miljoen inwoners weliswaar groot, maar ook ver verwijderd van de politieke machtscentra.

Tijdens het 625-jarig bestaan van de Duitse stad Nordhorn (buurgemeente van Dinkelland) uitte Willeme publiekelijk zijn ontevredenheid over de Europese houding van Schröder. ,,Hij heeft zich verzet tegen de uitbreiding van Europa en roept ten onrechte dat Duitsland de grootste nettobetaler in Europa is. Schröder kijkt alleen maar hoe Duitsland beter kan worden van Europa, terwijl een echte Europeaan verder kijkt dan het landsbelang.'' Een luid applaus viel Willeme ten deel. Hij wil er maar mee zeggen dat Duitsers dicht bij de grens veel enthousiaster zijn over grensoverschrijdende samenwerking dan politici in Berlijn. ,,Landelijke politici zien Europa als een verzameling regels. Ze denken dat Europa in Brussel of Straatsburg gemaakt wordt, maar het gebeurt echt hier'', zegt Willeme.