De rotte knollen beginnen te lekken

De staking bij aardappelzetmeelbedrijf Avebe zorgt voor steeds grotere problemen bij boeren. Vele duizenden aardappelen dreigen weg te rotten omdat ze niet worden opgehaald.

De aardappelen op de tien hectare land bij zijn bedrijf zitten nog in de grond. Akkerbouwer Jan Bos (37) uit het Drentse Smilde pakt het loof van een aardappelplant beet en trekt wat knolletjes naar boven. ,,Ze moeten nog een paar dagen afrijpen.'' Vijftien kilometer verderop bij Wittelte liggen zijn aardappelen op een grote hoop. Bos is een van de ongeveer 60 boeren die lid zijn van Avebe en wier gerooide aardappelen door de staking niet verwerkt worden. ,,Een staking is een zwaar middel'', zegt hij. ,,Ik snap wel dat een vakbond een staking niet lichtvaardig uitroept, maar om midden in het aardappelseizoen de boel plat te leggen gaat wel ver.''

Bos behoort tot de in totaal 4.000 leden van de coöperatie die jaarlijks tussen augustus en april gezamenlijk 2,5 miljoen ton aardappelen leveren aan het aardappelzetmeelconcern. De aardappelcampagne duurt 250 dagen en is ingedeeld in twaalf perioden van twee weken. De eerste 240 ton aardappelen had Bos vorige maand al afgeleverd. Afgelopen week was hij aan de beurt om opnieuw te leveren. ,,De staking bij Ter Apelkanaal werd nog tijdig aangekondigd, maar die bij Gasselternijveen niet.''

Het gevolg was de aardappelen in Wittelte niet werden opgehaald omdat de fabriek plat lag. Bos schat dat er in op de tiende dag van de staking, in totaal 5.000 aardappelen van boeren niet verwerkt worden door de staking. Bos heeft de bult vijf dagen geleden met een luchtdoorlatende dikke vliesdoek afgedekt. Als de productie niet snel hervat wordt, rotten de aardappelen weg, vreest hij. ,,De staking moet niet te lang duren, want dan ontstaan er broeiplekken en beginnen rotte knollen te lekken.''

Als de bult piepers als afgeschreven kan worden beschouwd zit de Drentse akkerbouwer met een schadepost van 7.500 euro. ,,Sneu geld'', is zijn droge commentaar. Hij noemt het ,,wrang'' dat veertig procent van de Avebewerknemers verhindert dat de boeren hun aardappeloogst niet verwerkt zien. ,,Zestig procent van het personeel is werkwillig. Ik hoop dat er snel een productielijn kan worden opgestart.''

Bos is sinds 1998 akkerbouwer op een familiebedrijf in het Drentse Smilde, dat zijn overgrootvader begon. Hij heeft 110 hectare landbouwgrond, op precies de helft teelt hij het Seresta-aardappelras voor de zetmeelindustrie. Verder verbouwt hij suikerbiet en tarwe en houdt hij 45.000 slachtkuikens. Per jaar levert hij 2.600 ton aardappelen aan het Groningse aardappelzetmeelconcern. Vijf jaar geleden investeerde hij voor tonnen in een nieuwe bewaarplaats, een grote schuur op zijn erf, waar 2.000 ton aardappelen kunnen worden opgeslagen. ,,Er zit een computergestuurde beluchting in die de temperatuur op min 3,5 graad houdt.'' Zo kan hij zijn aardappelen in april nog aan Avebe leveren. Voor de reeds gerooide aardappelen is opslag niet geschikt. ,,Dat zijn niet afgerijpte aardappelen, die groen zijn gerooid en bestemd zijn voor directe levering.''

Bos is lid van de ledenraad van Avebe, die de Raad van Commissarissen aanstelt en dejaarcijfers moet goedkeuren. De ledenraad staat vierkant achter het directiebeleid om reorganisaties door te voeren, zegt hij. ,,Een sanering is broodnodig en het zal niet de laatste zijn'', aldus Bos. ,,Er moet gereorganiseerd worden anders belandt Avebe diep in de rode cijfers.'' Vooral de toenemende concurrentie met het goedkopere maïszetmeel noopt het concern tot het zo laag mogelijk houden van de kostprijs. Bos: ,,Die kostprijs is nu te hoog. Een groot deel daarvan bestaat uit loonkosten, dus zul je moeten kijken of je met minder mensen toe kunt.'' Natuurlijk is het voor de betrokken werknemers ,,een hard gelag'', geeft hij toe, ,,maar de saneringsoperatie is wel nodig.''

Bos was eergisteren in de Groningse rechtszaal, waar Avebe het kort geding tegen FNV Bondgenoten, verloor. Na afloop sprak hij met een vakbondsman. Die drukte hem op het hart de Avebe-directie onder druk te zetten. ,,Maar we geven hun het vertrouwen. En dat doet 99 procent van de boeren.'' De eis van FNV Bondgenoten om de reorganisatie zonder gedwongen ontslagen uit te voeren, is naar Bos' oordeel niet reëel. ,,Het sociaal plan dat er nu ligt kan er goed mee door, zeker in vergelijking met andere sectoren. De bond moet zich wel realiseren dat de 23 miljoen euro die zijn gereserveerd voor het sociaal plan, opgebracht is door boerengezinnen.''

De eis van de bond om de reorganisatie zonder gedwongen ontslagen gepaard te laten gaan, is niet reëel, oordeelt hij. Als de Avebedirectie water bij de wijn zal doen, zal de opbrengst van de zetmeelteelt, die toch al marginaal is, nihil zijn, waarschuwt hij. ,,Je bent als bedrijf geen sociale werkplaats.''

    • Karin de Mik