`Voorland': de mens wordt door de natuur gedoogd

Zeven jaar. Zo lang filmden Albert Elings en Eugenie Jansen met hun 16mm-camera in de Gelderse Loowaard, een uiterwaard van de Nederrijn bij Arnhem. Zeven jaar. Zo lang duurt het grofweg voordat zo'n beetje al je cellen in je lichaam vervangen zijn. Ben je dan nog wel dezelfde? In die periode verandert een kruipende baby in een kind dat alleen over de dijk naar school kan fietsen en alle verkeersborden lezen. Zo lang duurt het in de natuur om niets te laten veranderen. Het mag dan wel altijd ander water zijn dat door de rivier stroomt, maar het is nog steeds dezelfde rivier. In de ondefinieerbare Nederlandse seizoenen rond de winter overstroomt ze de uiterwaarden. In de zomer maakt ze plaats voor grasland en grazende koeien. En oogluikend staat ze toe dat er buiten-uiterwaardse bezoekers van Rijkswaterstaat met laarzen en landmeetapparatuur door de modder stappen, of stadse kinderen die verrukt zien hoe dotterbloemen bloeien, en vogelaars op zoek naar broedende kwartelkoningen. De hiërarchie is duidelijk: de mens wordt door de natuur gedoogd in Voorland.

Voorland is pure, documentaire filmkunst, in de beste Hollandse traditie van Haanstra, Ivens, Van der Horst. In elk shot is ruimte voor een universum aan gedachten en associaties. Zeven jaar keken Elings en Jansen en nu laten zij het aan ons zien, alle blauwe, groene, roze, en grauwe grijstinten van hemel en aarde. Hoe het water rimpelt in de wind. Weergaloos prachtig. Daarnaar kijkend zou je denken dat de film daarvoor is uitgevonden. Om alleen maar te kijken. En dan stiekem te zien te zien dat zich verscholen in dat natuurschoon en de kalme terugkeer van de seizoenen, een verhaal van opbouw en afbraak afspeelt dat misschien wel onherroepelijk is.

In Voorland botst de kringloop van de jaargetijden met het doorgaans lineaire tijdsbegrip. Enerzijds lopen de uiterwaarden elk jaar weer onder en worden de verzakte hekken elke lente weer rechtgezet. Anderzijds vinden er ook onherroepelijke ingrepen in het landschap plaats: de modernisering rukt op, de oude steenfabriek wordt afgebroken en die vermaledijde Betuwelijn knaagt aan de horizon. Dan is Voorland in al zijn beschouwelijkheid ook kritisch over de mens die zich zo nodig buiten de natuur moet plaatsen, en misschien zelfs bitter.

Maar zodra de wind opsteekt verwaaien deze gedachten weer in een wijde Marsman-hemel. Dan tonen Elings en Jansen dat ook die menselijke sporen van opbouw en afbraak deel uitmaken van een grotere dynamiek.

Voorland. Regie: Albert Elings en Eugenie Jansen. Met als voorfilm: Polder. Regie: Anja Hiddema en Leendert Pot. In: 13 bioscopen.