`Niet te snel toegeven aan je oergevoel'

Vrouwen die op hun werk de top willen bereiken moeten hun kinderwens uitstellen, thuis hulp inschakelen en minstens vier dagen blijven werken.

Stel, je bent een vrouw met ambitie. Je hebt een verantwoordelijke baan, wil als het even kan hogerop klimmen in het bedrijf, brengt je dagen door met vergaderen en af en toe eens overwerken en, wat vooral belangrijk is, je doet dit alles met veel plezier. Maar je wilt ook kinderen. Kan dat? Wanneer is het juiste moment?

Carrière maken en kinderen krijgen kan samengaan, zo hebben verschillende vrouwen aan de top inmiddels bewezen. EU-commissaris Neelie Kroes bijvoorbeeld, Groenlinks-fractievoorzitter Femke Halsema of de bestuursvoorzitter van uitgeverij Wolters Kluwer Nancy McKinstry combineerden of combineren een veeleisende en verantwoordelijke baan met de opvoeding van kinderen. Er moeten wel keuzes gemaakt worden, want wie bezig is met het klimmen naar de top, kan niet tegelijkertijd een fulltime moeder zijn.

Kun je ook in deeltijd carrière maken? Geen enkel bedrijf zal stellen dat het niet kan, maar sociologe en organisatieadviseur Hilde Veraart concludeerde na haar onderzoek naar bedrijfscultuur en deeltijdwerk dat veel werkgevers deeltijd voor hogere functies nog steeds niet toestaan. Bij veel bedrijven is een leidinggevende functie in vier dagen misschien nog uit te voeren, maar in drie dagen levert dit organisatorische problemen op. Voor een vrouw met ambitie betekent dit dat zij moet kiezen: of de ambities zolang de kinderen klein zijn in de ijskast zetten, of voor honderd procent voor het werk gaan en de opvang van de kinderen op een andere manier regelen. Denk bijvoorbeeld aan een au pair, een partner die minder uren gaat werken, het kinderdagverblijf of familie die als oppas fungeert.

Wie een carrière wil combineren met een gezin, moet ook thuis een goede manager zijn. Kinderopvang regelen, zorgen dat er een netwerk is voor noodgevallen, vrije tijd inplannen om met de kinderen door te brengen en natuurlijk ook wat tijd voor de partner. Career & Kids begeleidt vrouwen die werk en gezin met zo min mogelijk stress willen leren combineren. Het uitgangspunt bij de begeleiding is de samenhang tussen de persoonlijkheid van de vrouw, haar werk- en privé-omstandigheden. ,,Veel vrouwen leggen thuis voor zichzelf de lat heel erg hoog, terwijl het juist belangrijk is dat je het jezelf niet te moeilijk maakt'', zegt directeur Annemie Schuitemaker. ,,Het eten hoeft echt niet altijd een driegangenmenu te zijn, je hoeft geen schuldgevoel te hebben wanneer je je kind naar de crèche brengt en je kunt best eens iemand om hulp vragen.''

Alle emancipatie ten spijt, in veel gezinnen waar beide ouders werken komt de meeste zorg toch op de schouders van de moeder terecht, weet Schuitemaker. Tijdens de zestien weken zwangerschapsverlof verandert – vaak ongemerkt – de taakverdeling tussen de man en vrouw. Als het kind geboren is en de vrouw weer aan het werk gaat, blijft deze verdeling bestaan. ,,Het is dan belangrijk om met je partner om de tafel te gaan zitten, om helderheid en structuur aan te brengen.'' Als werkende moeder moet je ook los kunnen laten. ,,Als je man 's ochtends jullie dochtertje aankleedt en kiest voor een roze rokje en een rode trui, kun je je daar enorm druk over maken, of je kunt accepteren dat hij het anders doet dan jij.''

Carrière maken en kinderen krijgen is te combineren, maar wanneer kan de ambitieuze vrouw het beste aan kinderen `beginnen'? Uit promotieonderzoek van Noortje Mertens naar de gevolgen van loopbaanonderbreking blijkt dat economisch gezien het uitstellen van kinderen krijgen het gunstigst is. Zo kan de vrouw eerst voldoende werkervaring opdoen en tot een bepaald salarisniveau opklimmen. Biologisch is het beter, en gezonder, om voor je dertigste moeder te worden. Voordeel daarvan is ook dat je je carrière niet meer op een later tijdstip hoeft te onderbreken vanwege een zwangerschap.

Vaak wordt de keuze om een gezin te stichten helemaal niet zo rationeel gemaakt. Annet Heijerman (32) was na haar studie psychologie helemaal klaar om met haar carrière te beginnen. ,,Ik had nooit het plan om jong moeder te worden. Maar opeens werd ik overvallen door een soort `oergevoel' dat zei dat ik gewoon een gezinnetje wilde.'' Dat gevoel werd zo sterk dat er niet tegenin te redeneren viel. Op haar 24ste beviel Heijerman van haar eerste kind. ,,Veel mensen waren verbaasd, ze verwachtten het niet. Of vonden het zonde van mijn opleiding.'' Heijerman schreef een boek over haar ervaringen en die van andere jonge moeders met de titel Moeder worden voor je 25ste. Inmiddels is Heijerman 32 en heeft ze twee kinderen. Ze probeert nu een carrière als schrijvende freelance psychologe op te bouwen. Achteraf gezien was de planning niet echt handig, vindt ze. ,,Wanneer je ervoor kiest meteen na je studie moeder te worden, heb je totaal geen ervaring, geen contacten die je kunt gebruiken voor je carrière.''

Tijdens je carrière zwanger raken heeft ook nadelen. Het is niet verplicht tijdens een sollicitatiegesprek te melden dat je zwanger bent of een kinderwens hebt, maar sta je net voor een promotie of solliciteer je naar een nieuwe baan, dan is het niet handig om er een tijd uit te zijn wegens je zwangerschap. Niet voor jezelf en zeker niet voor je werkgever, voor wie je langdurige afwezigheid tot problemen kan leiden.

Er zijn beroepen die hoe dan ook heel moeilijk te combineren zijn met het krijgen en opvoeden van kinderen. Vrouwelijke artsen bijvoorbeeld hebben niet alleen te maken met een hoge werkdruk, maar ook met onregelmatige werktijden. Psychiater Nelleke Nicolai coacht vrouwelijke artsen bij het beklimmen van de carrièreladder. Het coachingsprogramma is een initiatief van de Vereniging van Nederlandse Vrouwelijke Artsen. ,,Velen stellen het krijgen van kinderen zo lang mogelijk uit'', weet zij. ,,Het is een publiek geheim dat vrouwelijke artsen moeten beloven niet zwanger te raken tijdens hun opleiding. Een opleidingsplaats vergt nu eenmaal veel energie en zelfs deeltijdwerk betekent bij artsen nog altijd veertig tot vijftig uur per week werken.'' Wie een artsenopleiding heeft voltooid, is vaak al de dertig gepasseerd.

Toch kent Nicolai vrouwelijke artsen die het doen: drie kinderen opvoeden en fulltime carrière maken. ,,Met goede hulp thuis is dat best mogelijk.'' Hoe dan ook komt bij bijna iedere werkende moeder af en toe het eeuwige schuldgevoel om de hoek kijken. ,,Veel vrouwen hebben een supermoederbeeld in hun hoofd waaraan ze willen voldoen. Maar wie last heeft van schuldgevoel moet kijken hoe haar kinderen het eigenlijk doen'', zegt Nicolai. ,,Meestal doen ze het namelijk goed.''

    • Karin Quint