Monic Hendrickx opgejaagd in overvol `Leef!'

Leef! is gemaakt om groots te zijn. De film speelt met stijlen, kleuren en tijden. Hij bestrijkt de levens van vele personages. Het is een sprookje, een tragikomedie en een drama tegelijk. Hij gaat over liefde, dood, bedrog en trouw, over heden en verleden. Hij is een ode aan het leven, zei maker Willem van de Sande Bakhuyzen, die wrang genoeg gisteren is overleden, een dag voor de première op de openingsavond van het Nederlands Filmfestival in Utrecht.

Het zijn dus geen geringe ambities waarmee deze film is gemaakt en wie zou het de regisseur kwalijk durven nemen als hij niet op alle fronten is geslaagd? Veel vervelender is het dat Leef! geen grandioze mislukking is geworden, zoals bijvoorbeeld 2046 van Wong Kar-wai. Zo'n film waaraan de maker zich compleet vertilt, maar die desondanks fascinerend is. Leef! is niet fascinerend, maar middelmatig. Daar zijn twee redenen voor, de ene ligt in het scenario, de tweede in de regie.

Het is druk in het scenario van Leef!, geschreven door Maria Goos, die eerder met Van de Sande Bakhuyzen tekende voor de filmbewerkingen van haar toneelstukken Familie (2001) en Cloaca (2003). Het leven van verloskundige Anna uit Leef! is volgestouwd met personages en drama. Ze heeft een moeder met wie ze een tragisch verleden deelt en een moeizame relatie in het heden. Dan is er Anna's man, die een verhouding heeft waar hij van af wil, maar – zwak geslacht – niet vanaf kómt. Ze hebben twee jongvolwassen dochters, van wie de één een gevaarlijk zwak hart heeft, de ander een voorkeur voor gevaarlijk leven. Dan heeft Anna nog een stagiair Gregor, zo uit een asielzoekerscentrum geplukt. Hij wil alles van haar weten en zet zo aan het begin van de film de sluizen van Anna's gedachten open.

Om al die draden uit te kunnen leggen, hebben Goos en Van de Sande Bakhuyzen gekozen voor maar liefst vier vertelmechanismen: waaronder Anna's eigen vertelstem en de stem en de verschijning van Anna als kind. Vooral de droom-dialogen tussen de oudere en de jongere Anna zijn gekunsteld: ,,Gaat er vanavond iets ergs gebeuren?'', vraagt het kind Anna. ,,Ja'', zegt de grote Anna. ,,Jij gaat iemand vermoorden.'' De constructie steekt hier dwars door het beeld heen.

Maria Goos beheerst als geen andere Nederlandse scenarist de kunst om in een paar hyperrealistische, scheeflopende zinnen de tragiek van een personage te leggen. Als Anna en Gregor bij een bevalling komen, treffen ze er een verdwaasde echtgenoot aan. Gregor bekommert zich om hem, Anna gaat naar de vrouw toe. Eerste zin van die vrouw: ,,Is er iemand bij Leo?'' Waarmee zij in vijf woorden de hele rolverdeling van dat huwelijk schetst. Perfect. Maar Goos heeft in Leef! zoveel woorden nodig om domweg alle verwikkelingen uit te leggen dat dit soort zinnetjes wegvalt tegen de berg van informatie die de personages ons moeten verstrekken.

Als regisseur heeft Van de Sande Bakhuyzen hetzelfde probleem. Hij móet veel informatie overdragen, waardoor de lucht in de film ontbreekt, het gaat almaar door. En hij wíl het graag mooi maken, maar lijkt juist daarin onzeker te zijn geweest. Anna's vader was flamencodanser en verleidt zijn lief met een vurige dans in een roze-belichte gang. De camera volgt de trappelende voeten door de gang, over straat, de trap op tot aan de slaapkamer. Dan weet je genoeg. Maar Van de Sande Bakhuyzen laat ook nog hun schaduwen op het bed zien en óók nog hoe de geliefden op bed vallen. Uit die opstapeling spreekt een fundamentele onderschatting van de kracht van zijn eigen medium. Hallo, publiek? Gezien? Gesnapt?

Het is vooral zonde voor Monic Hendrickx die de centrale rol van Anna speelt. Zij is een mooie, kalme actrice die je gerust stil voor de camera kunt plaatsen. De kijker gaat via haar ogen toch haar hoofd wel in. De regisseur hoeft alleen maar de omstandigheden duidelijk te maken en de kijker projecteert de emoties in dat stil-sprekende gezicht. Daar is rust en stilte voor nodig, maar als Anna een keer op een bankje gaat zitten peinzen, durft Van de Sande Bakhuyzen het daar niet bij te laten. Hij laat het meteen herfstblaadjes stormen rond haar hoofd. Crisis!

In de relatief eenvoudige setting van Familie en Cloaca bracht Van de Sande Bakhuyzen de brille van Goos en van zijn acteurs optimaal voor het voetlicht. Hier lukt het in alle drukte een enkele keer. Er is een mooie, rustige scène tussen Anna en haar man (Peter Blok) met een jointje op de bank. De meeste scènes met Gregor (Ali Ben Horsting) zijn goed. Maar verder lijkt het alsof Goos en Van de Sande Bakhuyzen zich met Leef! nooit op hun gemak hebben gevoeld.

Eerder dit jaar kwam Lepel uit, niet geschreven door Goos. Dat was een melancholieke jeugdfilm waarmee Van de Sande Bakhuyzen bewees hoe ver zijn beheersing van het medium film begon te reiken. Hopelijk zal zijn laatste film, Ik omhels je met duizend armen die naar verwachting volgend voorjaar uitkomt, laten zien dat Leef! maar een tijdelijke stap terug was.

Leef! Regie: Willem van de Sande Bakhuyzen. Met: Monic Hendrickx, Peter Blok, Anne-Wil Blankers, Sarah Jonker, Sophie van Winden, Ali ben Horsting,

In: 29 bioscopen.

    • Bas Blokker