Met woorden de dood te lijf

Regisseur Jaap van Heusden maakte met scenarist Patrick van Es een lichtvoetige film over vriendschap en sterven. Gesprek met de regisseur.

De titel is lang, zeker voor een korte film: Een ingewikkeld verhaal, eenvoudig verteld.

De film gaat over een vriendschap van korte duur. Niet dat de mannen – eigenlijk zijn ze nog jongens – ruzie krijgen, maar een van hen wordt plotseling binnen drie maanden genekt door een longziekte. Erfelijk. Hij wist dat het zou komen. Maar toch.

Na zijn dood is de andere vriend geen jongen meer. Hij werd volwassen. En dat doet pijn.

Het is nogal wat, voor een film van 25 minuten.

Maar het lukt. De reden? Die zit al in die titel: de ingewikkelde geschiedenis wordt inderdaad wonderbaarlijk eenvoudig verteld. Helder, licht. ,,Waarom huilen we eigenlijk niet?'' zegt de zieke jongen. Het antwoord van zijn gezonde vriend: ,,Geen idee. Ik huil nooit.'' Zoiets.

Regisseur Jaap van Heusden (1979), met deze film afgestudeerd aan de Nederlandse film- en televisieacademie, heeft het verhaal van zijn film te danken aan zijn jaargenoot Patrick van Es. Omdat er een eindexamenfilm moest komen, gingen ze samen maar eens eten, voor een verkennend gesprek. Van Heusden: ,,Patrick zit vol scenario's. Mooie verhalen, bijvoorbeeld over Zeeland in zeventienzoveel. Maar bij de pasta begon hij over zijn eigen vriendschap met een vroeg overleden jongen. Over hoe ze de werkelijkheid op afstand hielden, en de dood.'' Van Heusden zei dat hij daar er een film in zag.

Van Es schreef een scenario, niet over de lijdensweg maar over een vriendschap: tot aan het einde bedwingen de vrienden de aangekondigde dood, met woorden, met fantasie, met grappen. Met theater voor twee.

Een van de verrassingen van de film is acteur Johnny de Mol. Altijd wordt hij ingezet als de oppervlakkige bink, hier speelt hij de zieke jongen. Slim, snel, verbaal. Stoer en rochelend. Vol levenslust, ontegenzeggelijk stervend.

Toen Van Heusden (,,Ik kijk geen tv'') De Mol leerde kennen, wist hij niet dat hij met een soapster te maken had. ,,Ik dacht alleen maar: wat een leuke kerel.'' Hij vond hem volmaakt voor de rol: ,,Hij heeft dat charmante. Hij is zo'n jongen bij wie iedereen de hele tijd in de buurt wil zijn, niet alleen vrouwen, ook mannen.'' En hij wilde, net als zijn tegenspeler Dragan Bakema, Patrick van Es leren kennen, de scenarist die het verhaal zelf beleefd had.

Van Heusden stond dat pas toe halverwege het filmen, toen de personages hun vorm hadden. ,,Ik wilde het zelf klaren met die acteurs. Ze moest hun rol spelen zoals ik denk dat die jongens moeten zijn.''

Een ingewikkeld verhaal, eenvoudig verteld is opgedeeld in korte schetsen. Ze behelzen de beste momenten van de vriendschap, maar je kunt ook zeggen dat het verhaal aan flarden ligt, met stukjes zwart ertussen. ,,Het is een vreemde vorm'', beaamt van Heusden. ,,Eigenlijk heb ik wat ik mooi vond gewoon achter elkaar gezet. Ik heb ook een versie van de film gemaakt zonder die zwarte gaten. Dat liep lekker, maar mij raakte het te weinig. Telkens als het beeld zwart wordt, is dat een emotioneel ogenblik. Dan krijg je de bal tegen je hoofd gespeeld. Dat is link, hoor. Geef teveel van die zwarte plekken en een kijker weigert dienst. Die denkt: ik vul niks in, blijf van mijn gevoel af.''

Jaap Van Heusden kreeg de Avro/Nassenstein Startprijs voor de film. ,,Dat is vooral een schattige prijs'', relativeert hij. ,,Alleen de Filmacademie-afstudeerfilms komen in aanmerking en de jury telt maar één lid: oud-filmacademiedocent Jef Nassenstein.'' Niettemin: de prijs is 10.000 euro groot, te besteden aan een volgende film van regisseur Van Heusden en scenarist Van Es. De prijs is verdiend.

Een ingewikkeld verhaal, eenvoudig verteld. Vanavond, Nederland 3, 00.30-00.55uur.

    • Joyce Roodnat