Het `H-woord' duikt weer eens op

Andermaal wordt gepleit voor afschaffing van de hypotheekrenteaftrek. VVD en CDA vinden het voorstel een ,,handgranaat met de pin eruit''.

,,Belastingstelsels zijn in de praktijk vaak speelbal van ideologische en opportunistische motieven.'' Met deze waarschuwing vooraf publiceert de Raad van Economisch Adviseurs (REA) vandaag een advies (De noodzaak van grondslagverbreding in het Nederlandse belastingstelsel) aan de Tweede Kamer. De REA, in maart van dit jaar opgericht als economische adviesclub voor de Tweede Kamer, bepleit in haar analyse van de miljoenennota 2006 een vergaande wijziging van het belastingstelsel. Kern daarvan is de invoering van een uniform belastingtarief (een vlaktaks) en de herziening van de hypotheekrenteaftrek en de belastingtarieven die 65-plussers betalen.

Volgens de REA constateert het kabinet terecht dat Nederland door de nog altijd hoge arbeidskosten ,,kampioen vrije tijd'' is, maar vergeet Balkenende vervolgens de ultieme conclusie te trekken, namelijk: grondige herziening van het belastingstelsel. ,,Het belastingstelsel is de `missing link' in analyses van relaties tussen de arbeidsmarkt, het gebruik van vrije tijd en economische groei'', schrijft de REA.

Door zo snel mogelijk een vlaktaks in te voeren op het gemiddelde niveau van de huidige vier tariefschijven (44 procent aldus de REA) kan het kabinet de werking van de arbeidsmarkt per direct verbeteren. Door de hypotheekrenteaftrek ter discussie te stellen en ouderen te laten meebetalen aan de AOW (door de vrijstelling van de AOW-premie voor 65-plussers te schrappen) kan de staat zelfs zeven miljard euro extra inkomsten boeken, verwacht de REA. Als dat geld ingezet wordt voor de versimpeling van het belastingstelsel, kan het vlaktakstarief zelfs naar 40 procent, zegt de REA.

Het idee voor een vlaktaks krijgt hiermee weer een nieuwe impuls. De voordelen zijn duidelijk: een simpel belastingstelsel, zonder veel mogelijkheden voor belastingvermijding, lagere kosten op arbeid en daarmee een grotere economische groei.

De grote politieke partijen (CDA, VVD en PvdA) hebben zich allen wel eens uitgesproken voor een dergelijk systeem van uniforme belastingheffing. Het wetenschappelijk instituut van het CDA schreef in mei 2001 al een studie naar de invoering van een vlaktaks. Die studie werd toen niet omarmd door de politieke top, maar feit is dat er binnen het CDA in elk geval met een open blik naar een vlaktaks wordt gekeken. Ook de PvdA flirt al enige jaren met een uniform belastingtarief, zij het dat de partij door middel van een `tweetaks' een toptarief voor de `echte rijken' in stand wil houden. En de VVD is – sinds de partij in mei dit jaar een nieuw Liberaal Manifest heeft aangenomen – formeel voorstander van de invoering van een vlaktaks.

Een vlaktaks is één, de door de REA bepleitte grondslagverbreding zorgt in politiek Den Haag voor koudwatervrees. Ouderen en huizenbezitters, daar kom je niet aan, want dat kost je de verkiezingen, is de stelling. De REA ,,onderkent dat het uitspreken van het O- en/of het H-woord politiek uiterst gevoelig ligt vanwege de verwachte negatieve electorale effecten ervan''. Maar houdt toch voet bij stuk. ,,Beide posten zijn echter té belangrijk om blijvend te worden genegeerd'', al was het maar omdat deze ,,grondslagondermijnende ontwikkelingen in de komende jaren krachtig zullen doorzetten''. Door een aanpassing te suggereren die zowel links als rechts een aantal voor de hand liggende argumenten ontneemt, hoopt de REA op een serieus onthaal. Juist nu de rente zo laag is, kan een hervorming relatief makkelijk worden doorgevoerd.

De REA staat niet alleen. De OESO, het IMF, de Nederlandse Vereniging van Banken, De Nederlandsche Bank en recentelijk de Raad van State hebben allemaal gepleit voor het aanpakken van de hypotheekrenteaftrek.

De politieke reacties op het REA-advies zijn voorspelbaar. De PvdA, die in de huidige oppositieperiode de draai naar aanpassing van de hypotheekrenteaftrek al gemaakt heeft, is enthousiast maar wil alleen van de hogere inkomens de aftrek beperken. De VVD en het CDA voelen er niets voor. In die kringen wordt verontwaardigd gesproken van ,,een handgranaat met de pin eruit'' die door de REA de Kamer in zou zijn gegooid. Analyses over de invoering van een vlaktaks zijn prima, maar waarom zou je die niet invoeren zonder over hypotheken en ouderen te praten, vinden zij. Daar kan de REA vooralsnog niets aan veranderen.