`Britten hebben Iran weer eens verraden'

De Britse houding jegens het Iraanse nucleaire programma is ,,onvriendelijk en agressief'', vinden in Teheran betogers op straat. Maar niet iedereen is zonder kritiek op de eigen regering.

,,Dood aan Engeland!'' Vertrouwde leuzen klonken vanochtend voor de Britse ambassade in Teheran. Daar verzamelden zich conservatieve studenten om de Iraanse woede te verwoorden over het Britse ,,verraad'' in het Internationaal Atoom Energie Agentschap (IAEA).

Groot-Brittanië, Frankrijk en Duitsland waren de belangrijkste initiatiefnemers van een resolutie die Iran op een nader te bepalen tijdstip doorverwijst naar de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties wegens schendingen van het nucleaire Non-proliferatie verdrag (NPV). Volgens veel Westerse landen, de Verenigde Staten voorop, verbergt Iran achter zijn civiele nucleaire projecten een atoomwapenprogramma. Iran ontkent dat.

De Iraanse media schilderden de resolutie eerst af als overwinning voor Iran: er was weliswaar maar één tegenstemmer (Venezuela) maar twaalf landen hadden zich van stemming onthouden en er was dus geen consensus binnen het IAEA-bestuur.

Maar die vreugde heeft nu plaatsgemaakt voor zorgvuldig georkestreerde woede. Die uit zich in dreigementen met vergelding – op termijn – en betogingen. Gisteren vormden basisschoolkinderen met hun onderwijzeressen een menselijke keten rond het gebouw van de Iraanse Atoomenergie Organisatie als gebaar van steun voor het nucleaire programma. En vandaag kwamen vijf conservatieve studentengroepen bij de Britse ambassade hun mening uiten.

Iraanse politieke leiders onderstrepen dat Iran absoluut niet van plan is uit het NPT te stappen. Maar als de wereld niet inbindt zou Teheran wel eens het additionele protocol kunnen opzeggen dat de voorgaande regering (van president Khatami) accepteerde. Dit protocol geeft de inspecteurs van het IAEA de bevoegdheid onverwachte inspecties uit te voeren in de Iraanse nucleaire installaties. Het Iraanse parlement nam vanochtend in eerste lezing een resolutie aan die de regering daartoe wil dwingen. En de banden met Engeland staan onder zware druk.

De studenten die zich bij de Britse ambassade verzamelden vielen niet uit de toon. ,,Engeland heeft zich agressief en onvriendelijk opgesteld'', zei Amir, die zich bekendmaakte als student uit Teheran. ,,Ze zouden ons steunen, maar ze hebben ons weer eens verraden.''

Iran heeft een ongemakkelijke geschiedenis met Groot-Brittannië, met als laatste dieptepunt ayatollah Khomeiny's doodvonnis tegen de schrijver Salman Rushdie. Niemand van de betogers had desgevraagd bezwaar tegen de Fransen en de Duitsers, die toch ook sponsors van de resolutie waren.

Opmerkelijk was de interventie van een man die zich Ali noemde en die openlijk afstand nam van de leuzen van de studenten. ,,Nucleaire energie is belangrijk, maar kijk eens hoe kostbaar dit voor ons gaat worden'', zei hij. ,,De kwestie kan met onderhandelingen worden opgelost.'' Een jonge man op de achtergrond knikte instemmend. Dat is ook het standpunt van een belangrijk deel van de hervormingsgezinde studentenbond (die groter is dan de conservatieve tegenhangers), zei hij.

Dit was ook de strekking van een commentaar van de Engelstalige krant Iran News die in vergelijking met de meeste kranten een gematigde lijn volgt. Volgens sommige Iraanse commentatoren is de Iraanse bevolking alleen voorstander van nucleaire energie – wat je inderdaad overal hoort verwoorden – omdat de autoriteiten zorgvuldig de financiële kosten van het programma verborgen houden. Maar dat is niet iets dat zij met naam en toenaam willen zeggen.

Het neoconservatieve parlementslid Abu Taleb dreigde gisteren in een interview met economische vergelding – Iran is een belangrijk olieland. Verder zei hij dat Iran van plan is nieuwe vrienden in Europa te zoeken als onderhandelingspartners en daarnaast meer naar het oosten gaat kijken. De neoconservatieven, die een belangrijke rol spelen in het sinds het aantreden van president Ahmadinejads volledig conservatieve bewind, willen de afhankelijkheid van het Westen verminderen.

Abu Taleb was opvallend mild over India, een nieuwe vriend van Iran die onder zware Amerikaanse druk ook voor de resolutie heeft gestemd. ,,We beschouwen dat als een uitzondering, een vergissing. We zijn vrienden.''

    • Carolien Roelants