Partij van Sharon vermijdt harakiri

Premier Sharons conflict met uitdager Netanjahu over de koers van Likud (en Israël) is niet definitief beslist. Sharon moet na de ontruiming van Gaza snel met nieuwe alternatieven komen.

Israëlische politiek is niet voor de teerhartige. Ordinaire scheldpartijen vormen een tamelijk normaal verschijnsel op partijcongressen en niemand keek zondag en maandag werkelijk verbaasd op toen in het Centraal Comité van Likud voor- en tegenstanders van premier Ariel Sharon en oud-minister van Financiën Benjamin Netanyahu met elkaar op de vuist gingen. Zij beschuldigen elkaar van het saboteren van de microfoons en van gesjoemel met stemmen en regels.

Aan het eind van de tweedaagse marathon in Tel Aviv kwamen de politieke activisten bij zinnen en steunden ze uiteindelijk toch Sharon. De inzet van de stemming had een procedureel karakter – de datum van interne leiderschapsverkiezingen – maar was dat natuurlijk allerminst. Netanjahu wilde op de golven van de boosheid over het `verraad' en de `misdaden' van Sharon de politicus-krijgsheer en bouwer van menig nederzetting onttronen.

Maar de opzet van de ambitieuze Netanyahu is in ieder geval voorlopig mislukt. Een kleine meerderheid van het Centraal Comité besefte dat het bespottelijk zou zijn om een populaire, electoraal beproefde leider aan de kant te zetten, de regering ten val te brengen en een jaar eerder dan noodzakelijk verkiezingen te forceren.

Kiezen voor Netanyahu, aanhanger van de Groot-Israël-gedachte, zou hebben betekend dat Likud harakiri zou hebben gepleegd. Sharon zou onverwijld uit de partij zijn gestapt met medeneming van zijn aanzienlijke aanhang. Volgens opiniepeilingen zou Likud onder Netanyahu in het gunstigste geval van 40 zetels (Sharons verdienste) in de Knesset tot 20 zetels terugvallen. Een duidelijke meerderheid van Israël is voor een tweestatenoplossing met de Palestijnen, steunt Sharon en herinnert zich Netanyahu nog als een ,,blunderende, leugenachtige en zwakke premier'' (Yoel Marcus in het blad Ha'aretz) in de jaren negentig.

Hoe hard Netanyahu ook riep dat hij van zijn fouten heeft geleerd, hoe welsprekend hij betoogde dat Sharon de confrontatie met de kiezers niet kan ontvluchten, het mocht uiteindelijk niet baten. Belangrijke ministers en Knesset-leden voerden campagne voor Sharon en tegen Netanyahu. ,,Idioot rechts'', zoals Thomas Friedman van The New York Times de havikachtige kolonistenvleugel in Likud omschrijft, was uiteindelijk net niet sterk genoeg om Sharon te straffen en Netanyahu op het schild te plaatsen. Politiek zelfbehoud, instinctief lijfsbehoud zeg maar, heeft bij die afweging een grote rol gespeeld bij leden van het Centraal Comité die banen hebben bij de nationale, regionale en lokale overheden. Likud onder Sharon wordt niet voor niets ,,een banenmachine'' genoemd.

De interne strijd in Likud is echter niet afgelopen. Het politieke huis van Sharon is ook na de interne tweekamp diep verdeeld over essentiële kwesties, zoals de ontmanteling van nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever, het beheer over de Jordaanvallei en de relaties met de Palestijnen. Netanyahu zal volgend jaar vrijwel zeker een nieuwe poging wagen en zijn medestanders in de regering en de Knesset blijven zitten waar zij zitten. Aan een politieke nederlaag persoonlijke consequenties verbinden, behoort niet bij de mores van de Israëlische politiek.

,,Wij willen de Palestijnen niet overheersen'', zei premier Sharon deze maand in New York. Maar of en wanneer Israël het snel vervliegende momentum na het vertrek uit Gaza laat volgen door de ontmanteling van nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever is onduidelijk. De meeregerende Arbeidspartij begint al ongeduldig te worden. De politieke ruimte voor Sharon voor nieuwe inititiatieven is beperkt, ook in tijd, want 2006 is een verkiezingsjaar. Het is ook niet erg behulpzaam dat Hamas en Islamitische Jihad hun aanhang voortdurend opzwepen tot volslagen zinloze en contraproductieve acties in het kader van een onderlinge strijd met Fatah en de Palestijnse Autoriteit.

Maar wachten (Likud in Israël), tijdrekken, afgezaagde excuses formuleren (Palestijnse Autoriteit em Fatah) zijn in het Midden-Oosten opties met veel beperkingen. Er lopen op de Westelijke Jordaanoever talrijke tikkende tijdbommen rond. En zonder concrete, economische hulp van de internationale gemeenschap én Israël zakt Gaza nog verder weg in een chaos die Sharon of zijn opvolgers zelfs met F-16's en 155 mm-houwitzers niet op afstand kunnen houden. Zonder Israëlische én Palestijnse actie is een derde intifadah onvermijdelijk. De contouren daarvan tekenden zich de afgelopen 72 uur al af.

    • Oscar Garschagen