Het bankroet van Fazio

Na een soms bizarre strijd van een halfjaar is het ABN Amro gelukt de meerderheid te verwerven in de veel kleinere Italiaanse branchegenoot Antonveneta. De vraag of de overname zelf van begin af aan een goed plan was, kan pas worden beantwoord door de resultaten die ABN Amro straks kan laten zien. Vast staat dat de bank begin dit jaar als minderheidsaandeelhouder geconfronteerd werd met het aflopen van een aandeelhouderspact in Antonveneta, en moest reageren. Gekozen is voor de aanval: de volledige overname van de Italiaanse bank. Die strategie is met een bewonderenswaardige vasthoudendheid uitgevoerd.

Het verzet van Italiaanse kant moet niet per definitie worden afgekeurd. Ook Nederlandse banken zien niet graag dat een buitenlandse concurrent hier via een overname voet aan de grond krijgt. Zo zit de middelgrote bank Van Lanschot hier veilig verankerd in een 'aandeelhouderspact' van de financiële instellingen. En hoe zou de reactie van het Nederlandse establishment zijn op een Duitse of Franse overname van ABN Amro zelf?

De strijd moet wel met open vizier worden gevoerd, en dat is in Italië niet gebeurd. De afloop laat nu niet alleen Italië met schade achter, maar vooral ook de centrale banken in Europa. Allereerst geldt dat natuurlijk de Banca d'Italia, waarvan de topman Antonio Fazio nu ernstig onder vuur ligt. Fazio verloor vorige week zijn laatste politieke vrienden en staat onder grote druk af te treden. Zeker nu hij afgelopen weekeinde in Washington voor het oog van de wereld is vernederd door de nieuwe Italiaanse minister van Financiën, Tremonti. Probleem is dat hij, in tegenstelling tot de rest van de centralebankpresidenten in de eurozone, geen bepaalde termijn heeft en dus in zekere zin voor het leven is benoemd.

Het heeft er alle schijn van dat Fazio een rivaliserende bank voor de overname van Antonveneta, Banco Popolare Italiana, tot over de grens van het toelaatbare heeft bevoordeeld. Dat geldt niet alleen de tactische manoeuvres. Ernstiger is dat BPI, net als Antonveneta een middelgrote bank, in de overnamestrijd door toezichthouder Banca d'Italia is toegestaan ongebruikelijk hoge financiële lasten op zich te nemen teneinde Antonveneta te verwerven.

De vraag die door de Antonveneta-zaak naar voren komt is: moeten centrale bankiers die het monetaire beleid voeren ook het toezicht op het bankwezen in handen hebben? In veel eurolanden, zoals in Nederland, is dat het geval, maar in Duitsland bijvoorbeeld niet. Dat vraagt vroeg of laat om een uniform beleid, en het is bekend dat de Europese Centrale Bank, waarin de nationale centrale banken zijn verenigd, graag ook het toezicht in de eurozone volledig onder de hoede van de centrale banken zou zien.

Centrale banken zijn redelijk onaantastbaar, en dat is gezien de mogelijke politieke druk die zo niet op het monetaire beleid kan worden uitgeoefend, maar goed ook. Maar kunnen zij in hun rol van toezichthouder ook toe zonder checks and balances? Fazio had de statuur van de centrale bankiers al naar beneden gehaald. Hij heeft zijn broeders van de andere centrale banken ook in de discussie over het bankentoezicht een slechte dienst bewezen.