Turkije heet paus welkom

Maar liefst twee uitnodigingen heeft paus Benedictus XVI inmiddels op zak voor een bezoek aan Turkije. Als `staatshoofd' heeft de Turkse president Ahmet Necdet Sezer hem gevraagd volgend jaar te komen en vorige week bleek ook de orthodoxe oecumenische patriarch Bartholoméos hem te willen ontvangen op zijn zetel in Istanbul.

Vooral met die laatste uitnodiging zal de paus in zijn maag zitten. Bartholoméos had hem al eerder gevraagd voor een persoonlijk bezoek op 30 november dit jaar, de naamdag van Andreas, beschermheilige van het patriarchaat. Maar het overwegend door moslims bevolkte Turkije voelde daar weinig voor.

Tijdens deze visite zou zonder twijfel uitvoerig zijn gerefereerd aan het oecumenisch karakter van `Constantinopel' – alleen die naam al wekt wrevel bij de Turken – en aan het grootse christelijke verleden van de stad. De Turken zien Bartholoméos gewoon als de `patriarch van Fenér', de wijk waar hij is gevestigd.

Het vorige pausbezoek, van Johannes Paulus II, verliep zonder incidenten, maar veel Turken herinneren zich vast nog het bezoek van paus Paulus VI in 1967. In Istanbul bezocht hij de Aya Sofia, de oude Byzantijnse hoofdkerk uit de zesde eeuw die na de Ottomaanse verovering in 1453 een moskee werd, maar onder Atatürk de status kreeg van museum, waar niet mag worden gebeden, noch door christenen, noch door moslims. Paulus wist dit natuurlijk best, maar zonk tot woede van veel Turkse politici toch op zijn knieën en prevelde wat.

Toevallig op precies diezelfde dag in 1967 bezocht president Charles De Gaulle het Canadese, Franssprekende Québec en riep vanaf een balkon: Vive le Québec libre! Dit viel bij de regering in Ottawa zó slecht dat hij zijn bezoek moest afbreken. In het parlement in Ankara kwam het tot vragen van de oppositie. Waarom had Turkije geen voorbeeld genomen aan Canada en de paus simpelweg uitgewezen? De minister van Buitenlandse Zaken, Çaglayangil, risposteerde: ,,Er is ook nog zoiets als beleefdheid.''

Een complicatie bij een Turks bezoek is het feit dat de paus, toen hij nog kardinaal Ratzinger heette, zich heeft uitgesproken tegen Turkse toetreding tot de Europese Unie. Dat zit Sezer ongetwijfeld niet lekker. Daarin weet hij zich in ieder geval gesteund door Bartholoméos, want die geldt als warm pleitbezorger van een Turks EU-lidmaatschap.

    • F.G. van Hasselt