Nooit meer sluimeren

Ik heb twee kinderen in de tienerleeftijd en dat zeg ik zonder een spoor van zelfmedelijden. Hoewel, het blijft wennen om tegen zes uur te worden gebeld met de mededeling dat er niet thuis zal worden gegeten, of dat het zakgeld niet opgaat aan een boek, maar aan computergames.

Ik ben een modern man, ik denk helemaal niet dat jongeren dommer worden, omdat ze minder lezen en meer gamen. Ik las ergens dat ze er zelfs intelligenter op worden, omdat de spelletjes interactief zijn en men ingewikkelde hypotheses moet toetsen om het volgende level te halen. In kansberekeningen en vooronderstellingen zijn jongeren beter dan wij, die de auteur van een roman maar braafjes volgen, omdat hij alle denkwerk voor ons al heeft gedaan.

Het lastigste van het leven met jongeren is, dat je je monopolie over de afstandsbediening kwijt bent. De tijd waarin ik bepaalde dat er naar het journaal of een documentaire moest worden gekeken, is voorbij.

Het liefst zappen mijn jongeren langs kanalen waar men tussen de reclame door films en series vertoont. Voor mij zat er niets anders op dan op de bank in te dommelen. `Sluimerkijken' noemde ik dat.

Maar ik heb er iets op gevonden. Weet u hoeveel door krantenredacteuren wordt geklaagd dat jongeren geen kranten meer lezen? Er is zelfs een boek over verschenen, De krant was koning, door Leon de Wolff. Hij adviseert journalisten vooral te schrijven over dingen die gaan over wat dichtbij de belevingswereld van de lezers ligt en over wat past binnen hun referentiekaders.

Ik denk dat de Wolff alleen de fans van André Hazes en de kijkers naar Hart van Nederland op het oog heeft, omdat jongeren, met hun games uit Japan, hun Amerikaanse films, hun chatvrienden in Sydney en hun rugzakreizen naar verre landen, juist dichtbij halen wat niet dichtbij is en zo hun referentiekaders verbreden. Dat is ook de opdracht van de journalistiek.

Maar ik had het over de jongeren die mij dwingen sluimerend mee te kijken naar amusementsfilms die al tien keer op televisie zijn geweest en die bij de Nederlandse première in de kwaliteitskranten steevast neerbuigende recensies kregen. Aan die recensies heb je dus niets, het laatste waar jongeren op zitten te wachten is neerbuigendheid.

Zoek via Google naar recensies in bladen die populaire cultuur wél serieus nemen, daar zijn er honderden van. Het meekijken is dan alleen maar leuk en sluimeren is er niet meer bij.

Een voorbeeld. Vanavond is op SBS 6 `Die another day' (2002), de twintigste James Bond. Er is een site (www.imdb.com/title/tt0246460/) waar ze de goofs (blunders) van de film op een rijtje hebben gezet. Leer dat rijtje uit het hoofd of draai het uit en spiek. Dan kun je aan het begin van de film al tegen de kinderen zeggen: hé, ze surfen bij het strand van Korea, en noch Noord-, noch Zuid-Korea heeft surfstranden.

Let op: de toon moet er een zijn van verbazing, niet van neerbuigendheid, net zoals wanneer je laat zien dat de handen van Bond in de vrachtwagen zijn vastgebonden, als hij zal worden geruild tegen een Noord-Koreaanse spion, maar bij het uitstappen zijn z'n handen ineens niet vastgebonden. Hou het bij een kleine `oeps'.

Zeg ook iets positiefs (daarvoor moet u via internet naar de site voor de echte Bondfans): als Bond in Cuba is, neemt hij een boek ter hand, wat niet vaak gebeurt. Het boek is getiteld: Field Guide: Birds. Dat is alles wat we van het boek zien, maar jij weet uiteraard dat dit boek geschreven is in 1936 door een zekere James Bond en dat Ian Fleming zo aan de naam van zijn personage kwam. Wuif de bewonderende blik van de jongeren nonchalant weg met een: dat weet toch iedereen die internet opgaat?

Laat flauwiteiten achterwege, zoals het ineens droog zijn van Halle Berry (Jinx, het Bondmeisje) terwijl ze net uit zee komt. Merk liever op dat haar entree een hommage is aan de eerste Bond-film, Dr.No, uit 1962, toen Bondmeisje Ursula Andress precies dezelfde entree had.

Wat je hiermee krijgt, is dat de jongeren scherper en kritischer kijken, en niet naar amusementsfilms alleen.

Na afloop kun je de vraag stellen of de scènes op Cuba inderdaad op Cuba kunnen zijn gedraaid, gezien het embargo van de VS. Dan kun je het daarover hebben, over pariastaten als Cuba en Noord-Korea en de redenen waarom. En dat je Spanje makkelijk kunt aankleden als Cuba, als je maar genoeg Afrikaanse asielzoekers als figuranten weet op te trommelen.

Je kunt inhaken op de actualiteit, waarin Noord-Korea nog begin vorige week bekendmaakte zijn kernwapenprogramma te zullen opschorten, om er een paar dagen later op terug te komen. Niet te vertrouwen, die lui.

Maar interessanter gespreksstof krijg je als je over het verhaal begint. De zoon van de Noord-Koreaanse generaal Moon zegt aan het begin van de film gestudeerd te hebben te Oxford en Harvard en gepromoveerd te zijn in `westerse hypocrisie'. Als de jongen in een waterval stort, zegt de droeve vader dat hij had gehoopt dat zijn zoon met zijn westerse opleiding een brug zou slaan tussen Oost en West. Maar hij bleek in het Westen geheel gecorrumpeerd te zijn geraakt. Hij was westers geworden, zeker na de genetische behandeling, waardoor zijn oriëntaalse uiterlijk letterlijk veranderde in een Kaukasische.

Pardon, zeg je dan. James Bond staat toch juist voor de verheerlijking van de westerse superioriteit? Van westerse rechtvaardigheid, trouw en vernuft? En wat gebeurt er als je werkelijk westers wordt? Je wordt hypocriet, hebzuchtig, moorddadig.

Je vermoordt zelfs je vader, de goede, oude generaal Moon, die rechtschapen bleek en ondanks zijn Noord-Koreaanse onbetrouwbaarheid massamoord wilde voorkomen.

Het Westen is slecht, het Oosten is goed. Is dat niet een rare popculturele boodschap? Of gaat het niet om het Westen, maar zijn de jongeren tot kwaad geneigd? Dan beledig je je eigen publiek.

De film begint om half negen, laat me weten hoe het u en uw jongeren verging. Maar laat hun dit stuk niet lezen, want neerbuigender dan dit kan het niet worden.

ramdas@nrc.nl

    • Anil Ramdas