Nieuwe leiding Polen wil alsnog bijltjesdag

De Poolse kiezers brachten gisteren de rechts-conservatieve oppositiepartij PiS aan de macht. Wellicht wacht het land nu de bijltjesdag waar Solidariteit in 1989 nog van af zag.

De Poolse president Aleksander Kwasniewski trok gisteren een bittere conclusie: ,,De Polen willen altijd zo hard voor de democratie vechten, maar weten haar niet te gebruiken.'' Hij verwees daarmee naar Polens eeuwigdurende vrijheidsstrijd – in de 19de eeuw tegen de Russen en de Pruisen, in de 20ste eeuw tegen het nazisme en het communisme – en naar de dramatisch lage opkomst tijdens de gisteren gehouden parlementsverkiezingen.

Vier jaar geleden was de opkomst ook al zo teleurstellend. Toen koos 46 procent van 30 miljoen Poolse kiesgerechtigden een nieuw parlement. Maar gisteren zakte dat percentage onder de 40, de laagste opkomst sinds de val van het communisme in 1989. Polen moet zich schamen, zo kon vanochtend in Poolse kranten worden gelezen.

Kwasniewski heeft nog meer om teleurgesteld over te zijn. De twee rechtse partijen die gisteren de parlemenstverkiezingen hebben gewonnen willen in Polen een grote schoonmaak houden. Volgens Recht en Rechtvaardigheid (PiS) en Burgerplatform (PO) wordt het land achter de schermen geregeerd door dezelfde mensen die vóór 1989 aan de touwtjes trokken. De kliek die zij vormen moet gebroken worden. En de oud-communist Kwasniewski hoort bij die kliek.

Polen heeft na 1989, anders dan veel andere voormalige socialistische landen, nooit een `bijltjesdag' gekend. De toenmalige dissidenten sloten een compromis met de communistische machthebbers en één van de afspraken was dat de communisten niet zouden worden gestraft voor hun rol in het oude systeem. Dit historische akkoord staat nu onder druk. Veelzeggend is dat Tadeusz Mazowiecki, de eerste premier van het vrije Polen die destijds de vrede tekende met de communisten, gisteren met zijn partij de kiesdrempel niet eens heeft gehaald.

Zal Polen wat opschieten met een verlate bijltjesdag? ,,Dit zal de Poolse natie alleen maar verdelen'', zegt Nina, een gepensioneerd omaatje dat voor de SLD heeft gestemd. ,,Het is een terugkeer naar de achttiende eeuw, toen we ook voortdurend met elkaar overhoop lagen.'' Maar ook PO-stemmers zijn allerminst overtuigd. ,,Ik heb voor Burgerplatform gestemd omdat ik me kan vinden in hun liberaal-economische programma'', zei Maciek, een jonge vader die voor een buitenlandse autofabriek werkt, desgevraagd. ,,Maar wat me zorgen baart is dat de partij het verleden wil oprakelen. Dat leidt volgens mij alleen maar af van de echte problemen.''

Echte problemen zijn er genoeg. De economie groeit veel minder hard dan van een opkomende economie als die van Polen mag worden verwacht. De werkloosheid is – al zestien jaar – spectaculair (18 procent). Het Poolse ziekenfonds werkt niet naar behoren. De infrastructuur is allesbehalve in orde. De relaties met de buurlanden Duitsland en Rusland zijn ronduit slecht. En de vraag is of dat met PO en PiS aan het roer allemaal veel beter zal worden.

De winnaars van deze verkiezingen zijn erfgenamen van Solidariteit, de eerste vrije vakbond onder het communisme, onder leiding van Lech Walesa. PO en PiS zijn beide voortgekomen uit AWS, de politieke versie van Solidariteit, die tussen 1997 en 2001 Polen regeerde. In zekere zin hebben PO en PiS dus al eens eerder samen in een kabinet gezeten. Dat was geen succes. Die periode kenmerkte zich door intern gekibbel en een neergaande economie.

Ook nu zijn de twee het op belangrijke punten al niet met elkaar eens: PO wil het belastingstelsel radicaal hervormen om buitenlandse investeerders aan te trekken. PiS wil veel minder ver gaan. In morele en ethische kwesties wil het weer veel verder gaan dan PO. PiS is vóór de doodstraf, ondanks het verbod hierop binnen de Europese Unie, en manifesteert zich geregeld als bolwerk van homohaters.

Russische en Duitse kranten trokken vanochtend alvast de conclusie dat er na dit verkiezingsresultaat niet hoeft te worden gehoopt op snelle verbetering van de relaties met Polen. Lech Kaczysnki, PiS-prominent en burgemeester van Warschau, vindt dat Duitsland alsnog schadevergoeding moet betalen voor de vernietiging van de Poolse hoofdstad tijdens de oorlog. Zijn tweelingbroer Jaroslaw Kaczynski, mogelijk de nieuwe premier van Polen, zei onlangs in een interview dat enkele recente fysieke aanvallen op Poolse diplomaten in Moskou zelfs in het Berlijn van Hitler nooit waren voorgekomen.

    • Stéphane Alonso