Denker die explodeert op het veld

Thierry Henry speelt morgen niet mee in het Champions League-duel tegen Ajax. De Franse voetballer van Arsenal is geblesseerd, het publiek in de Arena zal zijn `creoolse kronkel' niet kunnen bewonderen.

De carrière van Thierry Henry, de Franse stervoetballer van Arsenal, is te vangen in drie beelden: de vinger geëmotioneerd in de lucht bij zijn doelpunt op het WK van 1998 tegen Denemarken, als hommage aan zijn pas overleden grootvader; de onnavolgbare combinatie snelheid-techniek waarmee hij in de herfst van 2003 de geroutineerde verdediging van Internazionale tot drie keer toe lachend te grazen neemt – Arsenal wint in San Siro met 5-1 in één van de opmerkelijkste demonstraties uit de historie van de Champions League; en tot slot zijn verschijning in een rood Che Guevara T-shirt tijdens het gala van wereldvoetballer van het jaar 2004, waar hij als tweede eindigde en opvallend speechte tegen het racisme in stadion en samenleving. Onder het motto: stand up, speak up.

Verdriet, uitbundigheid, rebellie. Tegenstrijdige sentimenten. Hij laat er zich amper op betrappen. Slechts af en toe ontsnapt de zigeuner uit de ziel van Thierry Henry. Hij oogt schuw in de omgang, houdt de mensen en de media op afstand. Hij is gereserveerd. Hij is een denker, een binnenvetter die op het veld explodeert. Zo is het altijd geweest. Het enigma Henry geeft zich zelden prijs. Hij blijft onverstoorbaar in balans in de hitte van de strijd.

Die overlevingsdrift raapte hij op tijdens zijn partijtjes in de achterbuurten van de Franse hoofdstad. In straten die door Parijzenaars werden gemeden speelde hij tot de duisternis hem opslorpte. Hij beoefende er zijn favoriete truc tot in de oneindigheid: de bal door de benen van de tegenstander. Geregeld scheurden politiewagens met gierende banden voorbij. Aan zijn biograaf Oliver Derbyshire vertelde hij: `Tijdens een voetbalwedstrijd betekende die intimidatie niets voor ons.'

Thierry Henry, geboren op 17 augustus 1977 in Les Ulis, een voorstad van Parijs, is een kind van twee migranten van de Franse Antillen. Antoine Henry en Maryse Sandia verruilden in 1975 de gouden stranden en het heldere water van de Caraïben voor de betonnen blokken van Les Ulis.

Vader Toni initieerde de kleine `Titi' in het voetbal. Elke dag opnieuw de dribbel, uit stand eerst en in snelheid later. Henry is één van de weinige Europeanen die de `creoolse kronkel' op een natuurlijke wijze koppelt aan diepgaande dynamiek.

Toni gedroeg zich voor zijn twee zoons als een mannelijk rolmodel en eiste discipline en respect. Hij zette hen, temperamentvol en gepassioneerd, voor het blok: de school, topsport of de straat. Henry bekent het openlijk in het boek Horizon Bleus: Zonder mijn vader was ik als rapalje geëindigd. Daarin verwijst hij ook naar zijn grote idool: het schunnig rappende, zwarte NBA-dribbelwonder Allen Iverson, getatoeëerd van boven tot onder met 21 tekeningen. Iverson ontsnapte aan de gevangenis dankzij de basketbalsport. De route naar het succes kende stekelige hindernissen. Geld voor nieuwe voetbalschoenen ontbrak zodat Thierry verplicht werd om het versleten paar van zijn vader te dragen. De oom van Henry, Frans kampioen op de 110 m horden, trachtte hem te recruteren voor de atletiek maar Toni weigerde met zachte dwang. Met dank aan de toenmalige hoogconjunctuur van Les Bleus, de Franse nationale voetbalploeg. De magische middenvelddriehoek Platini-Tigana-Giresse bracht een nieuwe Franse voetbalcultuur voor het voetlicht in de periode 1982-1986 en beïnvloedde de opkomende generatie voor het leven: balkunst, ter vermaak van het publiek.

Thierry Henry liet zich gelden als straatvoetballer en imiteerde de hoogstandjes van Marco van Basten, zowel de vermaarde volley tegen de Sovjet-Unie als de unieke lob tegen FC Den Bosch. Tegelijk beukte hij met de mentaliteit van de winnaar op de tegenstrever in. Hij kon niet ontsnappen aan het uitgesponnen Franse opvoedkundige instituut van Clairefontaine, dat hem vakkundig bijschaafde.

In dit Centre de Formation volgen kinderen academische studies van de streng pedagogisch onderlegde coaches. Henry verruilde het ouderlijk huis op zijn dertiende voor zo'n centre. Daar deelde hij de schoolbanken met Nicolas Anelka, Louis Saha en David Trezeguet. De coaches heetten de supergeneratie welkom met een duidelijke one-liner: `Jullie weten niet hoe voetbal gespeeld moet worden, wij zullen het jullie leren.' De gouden regel van Clairefontaine klinkt als een heldere klaroenserenade: techniek, alleen techniek. Oneindig veel belangrijker dan snelheid, kracht of fysieke ontwikkeling. Henry onderging het geduldige vijlsysteem: gedurende drie jaar concentreerden de opleiders zich op zijn slechte gewoonten.

In 1994 hapte AS Monaco toe. De jonge coach Arsène Wenger sleep de ruwe diamant tot briljant. Hij debuteerde op zijn zeventiende in het eerste, tussen vedetten als Scifo, Anderson, Djorkaeff, Thuram en Petit. Monaco won in 1997 de landstitel. Bondscoach Aimé Jacquet selecteerde het snelheidswonder voor het nationale elftal. L'Eté 1998, de zomer van 1998, ervoer hij als een persoonlijke triomftocht. Hij werd een basisspeler bij Les Bleus, scoorde drie keer in zes WK-partijen en keek enkel tijdens de finale Frankrijk-Brazilië (3-0) toe van op de bank. Na het WK kreeg hij zijn droomtransfer naar Juventus. Een jaar later bevrijdde zijn mentor Wenger – intussen bij Arsenal – hem van het verdedigende Italiaanse voetbal. Het Londense publiek van arbeiders en progressieve intellectuelen sloot hem meteen in de armen.

Nick Hornby schreef in de jaren negentig het boek Fever Pitch, waarin hij aan zijn vrouw en zijn autistische zoon zijn onverklaarbare liefde voor wat toen nog boring Arsenal heette uit de doeken doet. Meer dan 400.000 lezers kochten het literaire voetbalcultboek en bezorgden Highbury, het stadion van Arsenal, een trendy imago. Thierry Henry ontpopte zich tot de publiekslieveling en drong met zijn snedige voetbalopvattingen de `vervelende' stijl van Arsenal onmiddellijk in de vergeethoek. De enthousiaste fans van de `Gunners' doopten hem tot `Highbury Prince' en accepteerden hem als opvolger van de legendarische Ian Wright, de voetballende imitator van soulzanger James Brown: `Say it loud, I'm black and proud.'

Van dan af viel alles op de juiste plaats: sleutelspeler bij de winst van Frankrijk op Euro 2000 en bij de landstitels (2002, 2004) en FA Cups (2002, 2003, 2005) van Arsenal; het huwelijk met het topmodel Nicole Merry. Ondanks zijn vedettestatus in Londen, verkiest hij nog steeds zijn geboortestad. ,,Ik ben een echte Parijzenaar.''

De urban jungle rond Les Ulis schaart zich tot vandaag achter de slogan: `Le foot, c'est notre vie' – voetbal, dat is ons leven. Over het hele middeleeuwse stadje liggen ze verspreid: de gravelachtige, stoffige voetbalveldjes van slechte kwaliteit. De gekleurde buurt van mensen uit de hele wereld heeft begrepen dat voetbal een band creëert. Jongens en meisjes van alle nationaliteiten en generaties spelen het door elkaar. Les Ulis bracht verschillende Franse Division Une-spelers voort, maar ook bokskampioenen en topatleten.

Naar aanleiding van Frankrijk-Senegal bij het WK van 2002 werd door L'association Ulis-Brazzaville een actie gevoerd voor de kinderen van het straatarme land onder het motto `2000 schooltassen voor Brazzaville'. De hele wijk zette zich in beweging voor het initiatief. Thierry Henry vergat het verhaal van zijn roots niet: ,,De huidskleur is onbelangrijk, de sociale rechtvaardigheid telt.'' Hij liet zich dit jaar door de FIFA benoemen tot ambassadeur in de strijd tegen racisme.

De fans van Arsenal verwelkomen zijn filosofie in de jaarlijkse herfstcampagne Kick Racism Out of Football met de mooiste choreografie van Engeland. Op zijn beurt bedankt Henry zijn fans met zijn elegante, dansende Afro-Latinostijl. Stand up, speak up Thierry Henry!

    • Raf Willems