Ziekte laat zien hoe de mens chromosomen repareert met eiwitten

Er zijn twee nieuwe genen ontdekt die, als ze kapot zijn, de erfelijke ziekte Fanconi-anemie veroorzaken. Fanconi-anemie is een uiterst zeldzame ziekte en er waren al negen andere Fanconi-genen bekend. Toch is de nieuwe ontdekking belangrijk, omdat de eiwitten waarvoor deze genen coderen een onderhoudsdienst vormen die gezonde mensen tegen chromosoomschade, en daarmee tegen kanker beschermen. De ontdekking wordt beschreven in vijf artikelen in de septembernummers van Nature Genetics en Nature Structural & Molecular Biology. Genetici van het VU Medisch Centrum in Amsterdam speelden een vooraanstaande rol bij dit onderzoek.

Fanconi-anemie (FA) is een complexe ziekte. Behalve aan anemie (bloedarmoede) lijden patiënten ook aan groeistoornissen, huidafwijkingen en kanker. Patiënten met FA worden gemiddeld een jaar of 20. FA is voor het eerst beschreven in 1927 door de Zwitserse kinderarts Guido Fanconi.

In de jaren zestig bleek dat de aandoening gepaard gaat met talloze breuken in chromosomen, die cellen ernstig ontregelen en uiteindelijk al op jonge leeftijd kanker veroorzaken. Daarom vergroot het onderzoek naar Fanconi-anemie het inzicht in het ontstaan van kanker, en in de manier waarop intacte Fanconi-eiwitten gezonde mensen tegen chromosoombreuken beschermen.

Bij gezonde mensen vormen de elf eiwitten die FA kunnen veroorzaken tezamen een efficiënte onderhoudsdienst, die continu bezig is om schade aan erfelijk materiaal te herkennen en te herstellen. Eén afwijkend Fanconi-eiwit volstaat al om dit hele reparatiemechanisme te doen falen. De nieuw ontdekte genen coderen voor eiwitten die aan het DNA binden en de dubbele helix kunnen ontwinden, wat noodzakelijk is voor de reparatie.

Met de ontdekking van de twee nieuwe Fanconi-eiwitten is nog niet het hele herstelmechanisme opgehelderd. Prof. Hans Joenje, de leider van de VU-onderzoekers, verwacht dat er nog meer eiwitten bij betrokken zijn. De bijbehorende genen zijn echter nog niet gevonden.

    • Huup Dassen