Rusland neemt Hollands spel kaarten in beslag

Een Bredaas kaartspel met Poetin als arrogante ruitenheer ging sommige autoriteiten in de Russische provincie te ver.

De Russische veiligheidsdienst FSB heeft beslag gelegd op een zending Nederlandse kunst die de Tsjetsjeense oorlog tot onderwerp heeft. De zending is afkomstig van het museum van Breda, dat werkt aan een protestbrief, zo laat directeur Jeroen Grosfeld weten.

Het betreft een doos met 110 setjes speelkaarten onder de naam `Theater of Pain'. Waar een tweede zending met zes linosneden zich nu bevindt, is onduidelijk. De linosneden waren deze zomer in het museum van Breda te zien. Bedoeling was ze in Jaroslavl, Moskou en Sint Petersburg te exposeren en de kaartspelen daar gratis uit te delen. Conservatrice Irina Rechovskich van het museum van Jaroslavl waarschuwde de maker Colin Peters al op 7 september: ,,Je kan niet naar Rusland komen. Het is nu te gevaarlijk.''

De conservatrice wil meer buitenlandse moderne kunst in haar provinciale museum, maar de zending uit Breda kwam in augustus onder ogen van directrice Petrova, in emailverkeer omschreven als een `dinosaurus' die schijnbaar met deze post is beloond `voor 25 jaar trouwe dienst in de plaatwalserij van de locale staalfabriek'. Zij seinde de FSB in, die de kunst in beslag nam en Rechovskich voor ondervraging ontbood.

De speelkaarten van het `theater van de pijn' zijn volgens de begeleidende tekst een `grafisch icoon voor het macabere machtsspel in de Kaukasus'. De hogere kaarten beelden Tsjetsjeense (zwart) en Russische leiders (rood) af. Zo is de terrorist Sjamil Basajev de schoppenheer: hij houdt trots een schedel omhoog. President Poetin figureert arrogant als ruitenheer. Het kaartspel kiest nauwelijks partij. ,,Men moet er zelf maar mee gaan spelen,'' zegt Peters. Bij een debat in Amsterdam constateerde hij dat zowel Russen als Tsjetsjenen bezwaren hadden, de laatste omdat hun onlangs gesneuvelde `president' Maschadov grimmig en met twee pistolen wordt getoond.

Peters begon zijn `theater van de pijn' na een expositie in Moskou vorig jaar. De opening viel samen met het bloedbad in de school in Beslan. Peters: ,,Dat gaf een vreemde, emotionele sfeer. We hielden twee minuten stilte en er werd niet gedronken, heel ongewoon in Rusland.'' Peters, al langer gefascineerd door de Kaukasus, besloot daarna het kaartspel te maken.

Dat het Russische gezag tegenwerkt, hoeft niet te verbazen. Na het gijzeldrama in het Moskouse NordOst-theater in 2002 besloot het Kremlin dat een persblokkade het beste tegengif is tegen terroristen, want die zouden alleen op aandacht uit zijn. De Russische pers mag sindsdien nauwelijks interviews of foto's afdrukken van Tsjetsjeense rebellen. Ook buitenlandse media staan soms onder druk: zo krijgt de Amerikaanse tv-zender ABC geen nieuwe visa omdat men een interview met krijgsheer Basajev uitzond.

Of inbeslagname de zegen van Moskou heeft of slechts gevolg is van provinciale paranoia, is ook niet duidelijk. Een persvoorlichter van de FSB in Jaroslavl zegt dat ,,niemand iets over deze zaak weet''. De directrice en conservatrice waren gisteren beide onbereikbaar. De Nederlandse ambassade blijkt evenmin op de hoogte, maar een diplomaat laat tussen neus en lippen door weten een rel slecht te kunnen gebruiken nu president Poetin in november een staatsbezoek aan Nederland aflegt.

    • Coen van Zwol