Revolutie in de conservatieve voetbalwereld

Of de spelers willen of niet, voetbal op kunstgras heeft de toekomst. De FIFA is pleitbezorger, om financiële en klimatologische redenen. De nostalgische fans hebben het nakijken. Nooit meer plassen.

Kunstgrasvelden in allerlei geuren en kleuren. Vezels die naar sprieten ruiken en velden van gifgroen tot pimpelpaars. De vijftien fabrikanten van de Nederlandse kunstgrasindustrie zitten niet stil. De wereldvoetbalbond FIFA is voorstander van een artificiële ondergrond. Peru heeft deze maand een primeur: het WK voor spelers onder de zeventien vindt op kunstgras plaats. En het grote WK van 2010 zal in Zuid-Afrika wellicht ook niet meer op natuurvelden worden afgewerkt. Een revolutie in de conservatieve voetbalwereld.

Nu de vezels vermengd met zand en rubber steeds meer de eigenschappen van echte grassprieten benaderen (lees: de bal rolt en stuit nu bijna even hard en hoog), lijkt het voetbal op kunstgras de toekomst te hebben. De fabrikanten kraaien victorie, maar spelers en supporters leggen zich niet zonder slag of stoot bij een nederlaag neer. `Kunstgras is voor hockeytrutjes', stond er vorige week op een spandoek bij Heracles.

Ajax onderzoekt de mogelijkheden in de Arena; de plaggenhut wordt sinds de opening in 1996 geplaagd door te weinig zon en wind. Met als gevolg dat de verschillende grasvelden bij elkaar voor miljoenen euro's moesten worden vervangen. AZ denkt ook aan kunstgras in het nieuwe stadion, tot onvrede van de harde supporterskern die protest aantekende, onder het mom: `gras moet naar gras ruiken'. PSV'er Phillip Cocu klaagde vorige maand over de vezels in Almelo. ,,Het veld was glad. En ik voelde m'n achillespezen'', sprak de international na de 1-1 tegen Heracles, dat als eerste en voorlopige enige eredivisieclub op kunstgras speelt.

Cambuur en FC Omniworld zijn de eerste divisieclubs die de natuurvelden hebben afgezworen. Het eerste profduel van de club uit Almere werd vorige maand afgelast wegens de gebrekkige kwaliteit van het kunstgras. De critici lachten in hun vuistje. De producent hield zich op de dag des onheils op de vlakte, uit respect voor gastheer én werkverstrekker Omniworld. Drie weken later durft dezelfde Theo Ceelen wél zijn mening te geven over oorzaak en gevolg van de afgelasting in Almere.

,,Het veld was nog niet klaar'', weet de baas van Ceelen Sport Constructies in Zeewolde. ,,De aanlegtijd was door de tijdsdruk een paar weken te kort en de gewenste `inzitperiode' van twee maanden ontbrak. Daardoor kwamen niet alle vezels uit zichzelf naar boven'', zegt Ceelen die benadrukt dat zijn veld is goedgekeurd door de KNVB.

De voetbalbond laat de kunstgrasmonsters meten door de firma Isasport op Papendal. Directeur Ties Joosten bevestigt het kwaliteitskeurmerk van Omniworld. Zijn testinsituut berekent sporttechnische normen (balstuit, balrol en demping) en materiaaltechnische normen (sterkte en duurzaamheid van de vezels). De onderzoekers keuren ook op locatie; ze verblijven nu in Peru om daar de velden voor het WK te inspecteren. Isasport werkt samen met de FIFA.

Goedgekeurd of niet, eerder deze maand brak Gerard Wiekens van SC Veendam zijn kuitbeen op het kunstgras van FC Omniworld. Volgens de Groningse voetbalclub werd de blessure veroorzaakt door het slechte veld. Wiekens gaf een pass, zonder een tegenstander in de buurt en ging vervolgens krimpend van de pijn tegen het kunstgras: het onderbeen van zijn standbeen was doorgedraaid zonder dat de enkel meedraaide. Wiekens beloofde nooit meer één voet op kunstgras te zetten. Hij zit voorlopig drie maanden aan de kant. Fabrikant Ceelen wijst de schuldvraag af en verwijst naar ,,de gewone knollentuinen waar blessures schering en inslag zijn''.

De fabrikanten zeggen rekening te houden met de gevoeligheiden in de voetbalwereld. Ceelen uit Zeewolde: ,,We willen geen zaalvoetbal en proberen een natuurveld zo goed mogelijk na te bootsen. Met de nieuwe technieken hebben we de snelheid uit de bal kunnen halen. Wij hanteren daarom liever de FIFA-norm dan de iets minder strenge KNVB-norm. In plaats van 6 tot 10 meter mag de bal bij ons 4 tot 7 meter doorrollen. Net als op een gewoon veld.''

Joosten van testinstituut Isasport over het vermeende conservatisme in de voetbalwereld: ,,Het acceptatieniveau wordt steeds groter, de jeugd weet straks niet beter. Die is opgegroeid op kunstgras. Het aantal blessures is ook geen issue, dat is niet of nauwelijks hoger dan bij wedstrijden op gewoon gras, heeft FIFA-onderzoek uitgewezen. De demping en de duurzaamheid kan nog wel verbeterd worden. We zitten op een `zeven' en streven naar een `tien'. Vergeet niet dat gewone velden de meeste tijd van het jaar een onvoldoende scoren. En de angst voor slidings zit tussen de oren. Het is een kwestie van durven vallen, net als op gewoon gras'', doceert Joosten wiens mening niet wordt gedeeld door ervaringsdeskundigen op de velden van Heracles en Omniworld. Het hoogpolige kunstgras – met nepsprieten van zes centimeter – voelt harder aan en veert minder mee. De meeste voetballers klagen over brandwonden en stijve spieren en ledematen.

Textielfabrikant Ten Cate uit Nijverdal is wereldwijd de grootste speler in de branche. Marketingmanager Mirjam Rosman bevestigt dat haar bedrijf onderzoek heeft gedaan naar de reuk van kunstgras. Bij een sliding zouden de vezels de geur van echte zoden kunnen uitademen. Rosman: ,,Het is vrij simpel om geurmoleculen toe te voegen aan de chemische component. De vraag is of de klant dit wil. Het zijn kostenprijsverhogende factoren.''

De rijke landen lopen voorop in de vraag naar kunstgras. Dat zijn ook vaak dichtbevolkte landen, die woekeren met de ruimte. Op kunstgras, dat minder slijt, zijn meer speeluren mogelijk. Het is de investering die arme landen afschrikt. Voor drie ton euro ligt er een nieuwe mat. Het onderhoud is veel goedkoper dan de terreinverzorging van een grasveld. Kalken, harken en maaien zijn straks verleden tijd. Een kunstgrasmat moet wel om de tien jaar vervangen worden.

Warme en koude landen staan ook eerder in de rij dan landen met een mild zeeklimaat, zoals Engeland en Nederland. In het koudere noorden en het warmere zuiden zijn de natuurlijke velden vaak te hard (bevroren) of te droog (zanderig). In Scandinavië werd veel op asfalt getraind, in Spanje was gravel vaak de ondergrond voor oefenpartijen. Kunstgras bood en biedt uitkomst; ook in Zuid-Afrika waar het grote geld nog ontbreekt voor de relatief dure aanleg. Door het aanstaande WK zal vraag en aanbod daar toenemen, verwacht Rosman van de firma Ten Cate. ,,We hebben nu al mensen in Zuid-Afrika rondlopen.''

Volgens Joosten kan de toenemende concurrentiestrijd nadelig uitpakken voor de kwaliteit van het product. ,,Alles moet goedkoper en de research krijgt te weinig aandacht.'' Fabrikant Ceelen erkent dit gevaar. ,,De branche moet zichzelf in bescherming nemen. Het draait om kwaliteitsvorming, niet om prijsvorming. Ik pleit daarom voor een toezichthouder die boven de partijen staat.''

En hoe zit het met de kleur van kunstgras? Waarom groen als tv-beelden blauw beter verdragen, zoals bij tennis en biljarten? Marketingdeskundige Rosman: ,,Kleur biedt allerlei mogelijkheden, denk aan logo's en andere reclameuitingen.'' Controleur Joosten: ,,De FIFA verbiedt het `inbranden' van reclame.'' Fabrikant Ceelen: ,,Kleur moet een toegevoegde waarde hebben. Zoals bij de uitloopstroken van hockeyvelden die nu al vaak niet meer groen zijn. Het speelveld is zo beter zichtbaar op de tv. Maar ik sluit niks uit voor de toekomst. Groen is zeker niet heilig.''

    • Jaap Bloembergen