Poolse tweeling steelt de maan

Morgen kiest Polen een nieuw parlement. De rechtse Jaroslaw Kaczynski, leider van de opkomende partij Recht en Rechtvaardigheid, hengelt naar de stemmen van links en schoffeert zijn potentiële coalitiepartner.

Lech en Jaroslaw Kaczynski laten zich bijna nooit samen zien. Een welbewuste keuze. De identieke tweeling, die de komende jaren een hoofdrol gaat spelen in de Poolse politiek, wil grappenmakers geen munitie geven. ,,Politiek is een serieuze zaak'', zeggen de broers, die zelfs voor naaste medewerkers moeilijk uit elkaar te houden zijn.

Polen maakte voor het eerst kennis met de broers in 1962, als acteurs, in de jeugdfilm `De twee die de maan stalen'. De film vertelt het verhaal van de aartsluie broertjes Jacek en Placek die besluiten om de maan te stelen en deze voor veel geld te verkopen, zodat ze nooit meer hoeven te werken. Nu zouden de Kaczynski's, die leiding geven aan Recht en Rechtvaardigheid (PiS), een partij van rechtse moraalridders, zo'n rol niet meer kunnen spelen. Of toch wel?

Aan de vooravond van de parlements- en presidentsverkiezingen (respectievelijk morgen en over twee weken) zijn Lech, die presidentskandidaat is, en Jaroslaw, die op het premierschap aast, beschuldigd van smerige verkiezingstactieken. Recht en Rechtvaardigheid komt enkele procentpunten te kort voor een overwinning morgen en heeft deze week frontaal de aanval geopend op de leider in de peilingen, Burgerplatform (PO), een liberale partij die economische hervormingen heeft beloofd.

Het is een opmerkelijke wending: in voorgaande maanden spraken PiS en PO, allebei politieke erfgenamen van Lech Walesa's vakbond Solidariteit, nog over de vorming van een brede rechtse coalitie. Nu maken ze ruzie. De financiële markten en de Poolse munt, de zloty, hebben nerveus gereageerd op het conflict, dat de komende maanden een verlammende werking op de politiek kan hebben. Want andere coalitiemogelijkheden zijn er eigenlijk niet.

Jaroslaw Kaczynski roept nu al dagen dat Polen met Burgerplatform aan het roer een paradijs voor de rijken zal worden. Vooral PO's voorstel om een laag, voor iedereen gelijk belastingtarief in te voeren (een flat tax) moet het ontgelden. Dat zou de armen alleen maar benadelen. Burgerplatform, zegt Kaczynski, gaat ,,de Poolse welvaartsstaat'' afbreken en hij wil haar beschermen. PO heeft verontwaardigd gereageerd op de aanval van zijn meest waarschijnlijke coalitiegenoot. ,,Je kunt niet met Burgerplatform een regering willen vormen, terwijl je een plan uitvoert om het tot zinken te brengen'', aldus Jan Rokita, de leider van PO.

Kaczynski's politieke kannibalisme lijkt te werken. In de afgelopen dagen liep PiS in de peilingen in op PO, tot voor kort de gedoodverfde winnaar van de parlementsverkiezingen. Volgens sommige onderzoeken kan PiS zelfs winnen. Het is overigens de vraag wat die peilingen waard zijn: onlangs gaven opiniepeilers toe dat de laatste tijd zo'n 75 procent van de kiezers weigert mee te werken aan onderzoeken. De Polen zijn duidelijk doodmoe van de politiek.

Kaczynski heeft zich ook de woede op de hals gehaald van de nu nog regerende sociaal-democratische (ex-communistische) SLD. Volgens de SLD zou Kaczynski nooit eerder een moer hebben gegeven om de armen, dus waarom nu wel? ,,Dit is een rookgordijn en ik hoop dat mensen niet geloven dat een van oudsher antilinkse politieke beweging die een politiestaat wil stichten vlak voor het opengaan van de stembussen zijn linkse wortels heeft gevonden'', zei de ondervoorzitter van de SLD, Grzegorz Napieralski.

PiS voert al jaren een keihard politiek en juridisch gevecht tegen de SLD. Volgens Recht en Rechtvaardigheid zal Polen pas echt tot bloei komen als het zich heeft ontdaan van de kwade invloed van de erfgenamen van het communisme, die een veel te machtige kliek zouden vormen. Vorig jaar werd zelfs geprobeerd de SLD te verbieden. Het zou ,,een criminele organisatie'' zijn. PiS wil, eenmaal aan de macht, speciale communistenjagers benoemen, die het land voor eens en altijd moeten schoonvegen.

Kaczynski's plotselinge bekering tot traditioneel linkse thema's heeft dan ook alom verbazing gewekt. Woensdag ging Kaczynski zelfs zo ver om de SLD-kiezer op te roepen te stemmen voor Recht en Rechtvaardigheid. Dat was niet grappig bedoeld. Politiek is bij de broertjes Kaczynski een serieuze zaak.

Linkse kiezers in Polen hebben dezer dagen eigenlijk weinig om op te stemmen. De SLD is een schim van zichzelf geworden als gevolg van affaires en interne ruzies. Een recente verjonging van de partijleiding kwam te laat. En de presidentskandidaat van de sociaaldemocraten trok zich vorige week onverwachts terug uit de race. De linkse kiezer is verweesd? Kaczynski biedt onderdak.

,,Mijn kritische mening over het oude (communistische) regime betekent niet dat ik linkse kiezers niets te bieden heb'', schreef Lech Kaczynski woensdag in een open brief. In de brief bezweert hij dat hij alleen de grote vissen onder de oude communisten wil vervolgen. De kleintjes kunnen ,,rustig gaan slapen'', aldus Kaczynski. En terwijl iedereen slaapt stelen Lech en Jaroslaw de maan. En het electoraat.

    • Stéphane Alonso