Ouderen zwoegen op de zorgformulieren

Negen miljoen Nederlanders ontvangen dezer dagen een formulier om zorgtoeslag aan te vragen. Vooral ouderen hebben er moeite mee.

Vier bewoners van het verzorgingstehuis Humanitas vullen aan een tafeltje in het restaurant samen hun roze formulieren in, op verzoek van deze krant. Die formulieren hebben ze net van de Belastingdienst ontvangen, om een `zorgtoeslag' te kunnen aanvragen. Dat is een compensatie voor de hogere premie die ze volgend jaar moeten betalen in het nieuwe verzekeringsstelsel voor ziektekosten.

De drie dames Plakke (75), Van Leeuwen (83) en Van der Wolf (66) en de heer Van Beek (85) vullen de vragen vanzelf van links naar rechts in. Willen ze huurtoeslag? Ja. Willen ze zorgtoeslag? Ja. Willen ze zorgtoeslag? ,,Hè? Die vraag hadden we toch al beantwoord?'' vraagt mevrouw Van Leeuwen. Ze hadden de pijlen moeten volgen: van boven naar beneden. Maar in het gedempt verlichte restaurant zijn die pijlen, in een donkerder tint roze, nauwelijks van de bladkleur te onderscheiden. Opnieuw beginnen dan maar.

Janny Plakke zegt: ,,Dat is gek, het zijn drie formulieren. Moet je die alle drie invullen?''

Gerard van Beek : ,,Weet je wat ik niet begrijp? Dat het formulier is voorgedrukt. Ze weten alles al. Dan kan ik wel `ja-nee-ja-nee' invullen, maar dat wéten ze toch?''

Alle Nederlanders krijgen vanaf volgend jaar een nieuwe, vaak duurdere zorgverzekering dan nu. Mensen met een laag inkomen kunnen geld terugkrijgen. Eind september moeten circa negen miljoen burgers het aanvraagformulier voor die vergoeding hebben ontvangen. Uiterlijk 1 november moeten ze dat terugsturen, om in december de eerste toeslag tegemoet te kunnen zien.

Voor de Belastingdienst is het de grootste operatie die deze ooit heeft moeten uitvoeren. In Utrecht heeft de dienst inmiddels een compleet toeslagenkantoor geopend. Daar maken nu vijfhonderd pas aangetrokken `zorgtoeslag-medewerkers' lange dagen. Ze beantwoorden dagelijks 30.000 telefoontjes over de zorgtoeslag. ,,Iedereen die belt, staan we te woord'', verzekert een woordvoerder van de belastingdienst, die ook zegt dat de operatie geheel volgens schema verloopt.

[Vervolg INVULLEN: pagina 3]

INVULLEN

'We laten het over ons heen komen'

[vervolg van pagina 1]

Soms weten de medewerkers van het `toeslagenkantoor' van de belastingdienst in Utrecht het antwoord op vragen over de zorgtoeslag direct. Anders verwijzen ze de bellers door naar de balie van een regionaal belastingkantoor. Of naar een van de zeshonderd hulp- en informatiepunten bij gemeenten, wijkcentra of ouderenbonden.

Bij de Ouderenbond ANBO voor 50-plussers hebben ze dat gemerkt. ,,De belastingdienst stuurt bellers die wij doorverwezen naar ons toe. Zo is het een raar kringetje aan het worden'', laat een woordvoerder weten. Hij zegt dat sommige ouderen in paniek de bond bellen als ze de envelop van de Belastingdienst krijgen. De ANBO vreest dat veel ouderen het formulier niet terugsturen, omdat het te ingewikkeld is. Ze lopen dan wel hun toeslag mis.

Gré van der Wolf had jarenlang een cateringbedrijf. Haar man werkte in de haven. Bij de vraag of ze een inkomen, uitkering of pensioen heeft, antwoordt ze abusievelijk `Nee'. ,,Wij hebben AOW.'' Dan moet ze haar inkomsten invullen. Bij sommige bewoners staat dat al voorgedrukt. Bij haar, en bij mevrouw Van Leeuwen niet. Er staat dat ze op pagina 6 en 7 van de toelichting moeten kijken. Ze zoeken, maar meer dan drie pagina's kunnen ze niet vinden. Dan moet het in de toelichtende brochure staan. ,,Heb ik die nog?'' Mevrouw Van Leeuwen kijkt om zich heen, op de tafel en op de rollator. ,,Die ben ik denk ik kwijt.''

Mevrouw Van der Wolf heeft de bijlage wel. Maar zij komt er niet uit. Het stappenplan in de bijlage is, zegt ze, complex en verwarrend. De uitleg waar vraag 2b naar verwijst, noemt vier soorten inkomen – toetsingsinkomen, verzamelinkomen, bruto inkomen en vrijgesteld inkomen. Dat het gezamenlijk inkomen niet voor de huurtoeslag geldt, maar wel voor de zorgtoeslag, staat er ook. Knap lastig.

Meneer van Beek wil weten wat dat is, huurtoeslag. Medebewoonster Van Leeuwen: ,,Ik weet alleen wat ik elke maand netto krijg. En hoe weet ik nou wat ik in 2006 krijg?'' Mevrouw Van der Wolf: ,,Zou ik de jaarinkomens kunnen gebruiken? Die krijgen we elk jaar toegestuurd. Die heb ik wel ergens.''

Mevrouw Van Leeuwen: ,,En als het volgend jaar nou weer verandert? Weten zij niet beter dan ik wat ik volgend jaar aan AOW en pensioen krijg?'' Mevrouw Plakke, weduwe van een Heineken-medewerker: ,,Er klopt geen klap van dat boekje. Ik stuur het naar Zoeterwoude. Bij de zaak van mijn man zoeken ze het wel uit.''

Mevrouw van der Wolf vult het formulier in voor haar man Jos. Zij geeft haar eigen naam op bij de vraag over zijn echtgenote. De twee bijgevoegde vellen zijn voor medebewoners. Is Jos dan ook haar medebewoner?

Mevrouw Van Leeuwen heeft geen medebewoners. Haar man leeft niet meer, haar zoon woont in Hilversum. Ze steekt het eerste vel ondertekend in de envelop. Ze weet niet dat ze de andere twee vellen ook moet meesturen. Omdat ze anders geen zorgtoeslag krijgt.

Mevrouw van Leeuwen doet haar administratie nooit zelf. Die bewaart ze in een schoenendoos. Regelmatig haalt iemand van FNV Bouw (,,Hij heet Gert-Jan'') de schoenendoos op. Haar man werkte in de bouw. Maandag komt Gert-Jan weer. Hij wil haar misschien wel helpen met invullen. Want ze komt er niet uit. ,,Gré, kom je maandag anders ook bij mij?'', biedt ze aan, ,,Hij kan jou vast ook wel helpen.''

Mevrouw van der Wolf gaat stug door. ,,Vraag 4. Heeft u een zorgverzekering? Ja.'' ,,Die heb ik ook'', roept mevrouw Van Leeuwen er tussendoor. ,,Moest je daar dan een kruisje zetten?'' Onmiddellijk trekt ze het formulier weer uit de envelop.

Meneer Van Beek durft zijn aanvraagformulier niet zelf in te vullen. Als hij een fout maakt, krijgt hij misschien wel geen geld. Dat is hem al eerder overkomen, na de crematie van zijn vrouw. Zijn kleinzoon werkt bij een verzekeraar en hij komt dinsdag eten. ,,Hij heeft alle informatie.'' Veel ouderen steunen voor hun papieren rompslomp op familie. Weer anderen hebben hulp van een curator of van een niet commerciëel administratiekantoor.

Na bijna anderhalf uur is het mevrouw Van der Wolf dan toch gelukt de vragen in te vullen. Haar man moet nog een handtekening zetten. En ze moet de inkomens nog invullen. Maar dan kan de envelop op de bus. Ze discussiëren nog, de bewoners van Humanitas, over waar ze de envelop met formulieren eigenlijk naar toe moeten sturen, en wanneer.

In het verzorgingstehuis Humanitas maken de mensen zich geen zorgen over het nieuwe zorgstelsel. Ze zijn niet op de hoogte van alle veranderingen die in 2006 op ze af komen. Ze weten simpelweg niet waar ze zich zorgen over zouden moeten maken. Geen van de bewoners weet hoe hoog de zorgtoeslag is. Ze weten ook niet hoeveel premie ze volgend jaar gaan betalen. ,,Je kan wel klagen'', zegt mevrouw Van der Wolf, ,,Maar dat heeft toch geen zin.'' En mevrouw Plakke weer: ,,We laten het gewoon over ons heen komen.''

    • Esther Rosenberg
    • Antoinette Reerink