`Motor van EU' kampt met gebrek aan ideeën

Voorzitter Barroso wil graag besluitvaardig overkomen, maar zijn Europese Commissie straalt weinig daadkracht uit. Dat ligt ook aan de ,,vergiftigde situatie'' in de lidstaten.

Voorzitter José Manuel Barroso van de Europese Commissie koos deze week voor het offensief. ,,We moeten de Europeanen enthousiast maken voor het idee Europa. Dat kan door duidelijk te maken dat de Europese eenwording geen bureaucratisch en technocratisch maar een politiek avontuur is'', zei hij woensdag op zijn persconferentie. Het Brusselse perscorps noteerde zijn woorden plichtmatig. ,,Een poging tot een herstart van zijn bestuur na een vreselijk eerste jaar'', aldus de in Brussel veel gelezen Financial Times.

Het was al de derde keer in korte tijd dat Barroso een dergelijke peptalk hield. Een dag eerder had hij zijn 24 medecommissarissen naar een Waals kasteel gehaald voor een `benen-op-tafel-bijeenkomst'. Vorige week sprak hij vierhonderd medewerkers toe. Barroso wil aan de slag. ,,De Commissie moet werk leveren en niet alleen theologisch discussiëren over de toekomst van Europa'', zei hij woensdag.

Maar kan het dagelijks bestuur van de EU aan het werk? De afwijzing van de Europese Grondwet door Franrkijk en Nederland, de ruzie tussen de lidstaten over de meerjarenbegroting, en de al even grote onenigheid over het antwoord op de economische concurrenten in Amerika en Azië hebben de EU verlamd.

,,Er is geen twijfel dat de Europese Commissie in een ongelooflijk moeilijke positie verkeert'', zegt directeur John Palmer van het in Brussel gerespecteerde European Policy Centre. De Duitse sociaal-democratische europarlementariër Jo Leinen noemt de Commissie een lame duck.

Zo zichtbaar als het imposante kantoor van de Commissie in Brussel is, zo onzichtbaar is het dagelijks bestuur. ,,Er is een patstelling in Europa. Dat weerspiegelt zich onmiddellijk in de Commissie want de Commissie is Europa'', analyseert een diplomaat. Het is de meest gehoorde verklaring in Brussel voor de weinig daadkrachtige uitstraling van de instelling dat vroeger bekend stond als ,,de motor van de Europese samenwerking''. De Commissie is de representant bij uitstek van het verenigde Europa. Maar in het huidige klimaat is Europa besmet: bij burgers overheerst argwaan. De eurocommissarissen zitten hierdoor in een paradoxale situatie, die noopt tot offensieve terughoudendheid. Een hoge Commissieambtenaar zegt: ,,We moeten eerst bewijzen dat de Commissie dat doet waarover de burger zich bekommert.''

Niet tegen de burger, maar juist vóór de burger, dat wil de Europese Commissie uitdragen. Vandaar de plotselinge nadruk op het schrappen van Europese regelgeving. Het project bestaat al langer, maar het krijgt door de scepsis van de burgers een veel zwaardere politieke lading. Het gaat er niet meer alleen om de administratieve verplichtingen voor bedrijven te verminderen. Het is ook een boodschap aan de burger: Brussel wil zich niet met alles en iedereen bemoeien. Volgende week zal de Commissie zo'n zeventig wetsvoorstellen intrekken.

Europarlementariër Leinen is niet onder de indruk. ,,Ik denk dat het een excuus is voor het gebrek aan ideeën. Wat wil men nu met Europa? Daar gaat het om. De crisis vraagt om een antwoord van de Commissie.'' De Belgische oud-eurocommissaris Etienne Davignon kwam vorige week in een debat met soortgelijke kritiek: ,,Om uit de crisis te komen is het onontbeerlijk dat de communautaire machine weer gaat draaien. Het initiatief moet niet van de regeringen komen, want die zijn het nog nooit met elkaar eens geweest. De Commissie moet een eind maken aan het gevoel dat zij niet wordt gehoord. Ze heeft zelfs de plicht om initiatieven te nemen.''

Al gauw valt dan de naam van Jacques Delors, de Fransman die eind jaren tachtig en begin jaren negentig als voorzitter met grote projecten (interne markt en monetaire unie) leiding uitstraalde. Barroso houdt niet van de vergelijking. In de ontmoeting met stafmedewerkers vroeg een ambtenaar met de nodige dienstjaren hem waarom hij niet net als in de periode-Delors meer het initiatief naar zich toetrekt. Omdat vroeger ook echt vroeger is, maakte Barroso duidelijk. Of, zoals hij op z'n persconferentie zei: ,, We moeten nostalgie vermijden. De wereld is veranderd, Europa is veranderd.''

Barroso's critici beschouwen het als onterechte passiviteit. Europarlementariër Leinen: ,,De Commissie heeft de moed niet om een rol te spelen. Barroso loopt het risico een technocraat en bureaucraat te worden. Ik bespeur bij hem geen gevoel voor Europa.'' Volgens Leinen moet Barroso een veel grotere rol spelen in de ,,permanente powergame'' in Europa. ,,Er zijn voorzitters geweest die hebben gezocht naar meer manoeuvreerruimte door creatief en/of visionair te zijn. Barroso is veel te flexibel.''

Directeur Paul Hofheinz van de Lisbon Council, een krachtige lobbygroep voor economische hervormingen, vindt dat Barroso juist wel visie heeft. Hij wijst echter op ,,de vergiftigde politieke omgeving'' met impasses in Frankrijk en Duitsland. ,,Wat moet de Commissievoorzitter doen? Als ik het wist zou ik zelf voorzitter zijn.''

Ook John Palmer van het European Policy Centre vindt dat het probleem in een bredere context moet worden gezien: ,,Het is duidelijk dat er vragen zijn over het leiderschap van de voorzitter. Maar er zijn belangrijker punten dan dat'', zegt hij. ,,Uiteindelijk blijft toch het probleem dat de nationale regeringen nog niet over hebben nagedacht, laat staan beslissingen hebben genomen, over de vraag wat de Europese Unie moet doen.''

Het antwoord op die vraag verwacht hij op zijn vroegst in voorjaar 2007, wanneer Frankrijk een nieuwe president kiest. Ook dan pas zal er volgens hem weer over de Grondwet kunnen worden gesproken. Palmer: ,,Tot die tijd heeft de Commissie de zeer zware taak de zaak draaiende te houden. Ze heeft dan wel een belangrijke rol in het ontwikkelen van wetgevingsvoorstellen, maar dat kan ze niet in een politiek vacuüm.''

    • Hans Buddingh'
    • Mark Kranenburg