In een duivelstuin verdelgen mieren alle nutteloze bomen

Een mierensoort in het regenwoud langs de Amazone gebruikt herbiciden om ongewenste planten in zijn leefomgeving uit te roeien. Volgens Megan Frederickson en haar collega's van de Universiteit van Stanford (Californië) is dit de verklaring voor zogeheten `Duivelstuinen', stukken regenwoud die bijna uitsluitend bestaan uit één boomsoort, Duroia hirsuta. Kolonies van de mierensoort Myrmelachista schumanni bouwen hun nesten in de holle, gezwollen stammen van die boomsoort. Door andere bomen te vergiftigen creëert deze mierensoort in zijn leefgebied dus een overvloed aan nestplaatsen, waarin de mierenkolonie eeuwenlang kan voortbestaan (Nature, 22 sept).

Volgens lokale legendes waren het boze bosgeesten die dit soort stukken regenwoud cultiveerden. Om de werkelijke oorzaak te achterhalen plantten de Amerikaanse wetenschappers jonge exemplaren van de Amazone-ceder Cedrela odorata binnen en buiten de duivelstuinen. Een deel van de jonge boompjes werd tegen de mieren beschermd, een ander deel niet.

Werkmieren van het geslacht M. schumanni vielen de boompjes onmiddellijk aan door mierenzuur in de blaadjes te spuiten. Die vielen binnen vijf dagen af. Als de mieren niet bij de cederbomen konden komen, deden de ceders het in de duivelstuinen even goed als daarbuiten. Dat is een duidelijke aanwijzing dat de mieren zélf verantwoordelijk zijn voor het gebrek aan andere bomen. Het is dus niet zo dat de boomsoort D. hirsuta alle andere plantensoorten wegconcurreert.

De grootste duivelstuin die de onderzoekers bestudeerden bestond uit 351 bomen en was naar schatting achthonderd jaar oud. Een duivelstuin wordt beheerd door circa drie miljoen werkmieren en 15.000 koninginnen, een hoog aantal dat volgens de onderzoekers bijdraagt aan de lange levensduur van de kolonies.

De cultivering van een duivelstuin door M. schumanni begint als een mierenkoningin zich vestigt in een boom van het geslacht D. hirsuta. Nadat andere soorten in de omgeving zijn uitgeroeid vestigt deze boomsoort zich ook in het gebied rond de eerste boom. Volgens wetenschappers is het voor het eerst dat is aangetoond dat mierenzuur wordt ingezet om planten te doden. Het gebruik van mierenzuur tegen bacteriën en schimmels was al wel bekend.

    • Michiel van Nieuwstadt