Het studiehuis is een plagiaatfabriek

Universiteiten zijn bezig aan een soort wapenwedloop met studenten die op school alleen teksten hebben leren kopiëren, ontdekt Maarten Huygen.

Op de basisschool zijn de leerlingen nog te jong om het vak plagiaat te leren. Daar wordt alleen valsheid in geschrifte gedoceerd. Dat gebeurt door kinderen opdrachten te geven die hun boven de pet gaan en daarmee worden de ouders aan het werk gezet. Die produceren een geschreven stuk waar de leerling zijn handtekening onder zet. De onderwijzer geeft er een cijfer voor. Het kind wiens ouders er weinig van bakken, heeft pech.

Pas op de middelbare school krijgen leerlingen les in plagiaat. Dan zijn ze groot genoeg om een paar trefwoorden in een computerzoekmachine in te tikken en daar is het onderwijssysteem van het studiehuis op ingericht. Je hoeft niets meer te leren, als je het maar kunt vinden. Nou is googlen geen kunst. De domste leerling heeft het in een half uurtje door. Het is jammer dat de onderwijsplanners van het ministerie er wel zes jaar voor hebben gereserveerd. Dat werd allemaal bedacht in de jaren negentig toen het bedienen van een computer nog als geheimzinnige hogere wiskunde werd beschouwd. Dus vullen leerlingen de daartoe gereserveerde tijd met het op de computer kopiëren van andermans teksten in een mooie lay out en met prachtige gepikte illustraties. Van allerlei sites halen ze brokken proza die ze aan elkaar plakken. Daar zetten ze dan hun eigen naam onder. Niet leren maar leren opzoeken.

Scholierensites bieden kant-en-klare stukken aan. Geraffineerde leerlingen vragen per e-mail de nog ongepubliceerde scriptie van een neef. Ik weet zelfs van een leerlinge die haar leraar vroeg of ze haar werkstuk in het Engels mocht schrijven. De leraar was razend enthousiast. De tekst was snel klaar en ze kreeg er een mooi cijfer voor dat meetelde voor het eindexamen. Praat met een paar ouders en leerlingen of kijk op een chatsite en er komen meteen tientallen voorbeelden boven. ,,Ik dacht dat internet-documenten publiek bezit waren'', reageert een leerling op de site fok.nl. Zo worden dezelfde teksten jaar in jaar uit door het hele Nederlandse schoolwezen hergebruikt. Zelden hoor je het woord `plagiaat' vallen, want veel leraren zijn al blij dat de studenten iets hebben opgezocht en ook nog gevonden.

Pas op de universiteit krijgen studenten te horen dat ze niet meer mogen knippen en plakken. Daar wordt van hen origineel werk verwacht. De rechtenfaculteit van Tilburg heeft in het eerste jaar een vak-onderdeel gewijd aan wat de studenten al op de middelbare school hadden moeten weten: citaten uit ander werk horen tussen aanhalingstekens te staan mét bronvermelding. Ze hebben zelfs een plagiaatfilter waar iedere scriptie doorheen wordt gehaald.

De ernstigste gevallen worden door de examencommissie gestraft met tijdelijke uitsluiting van de studie en de zaak wordt anoniem (student X) gepubliceerd op de site. Er worden nog niet zoveel straffen opgelegd, blijkt uit de site rechten/uvt.nl/fraude en soms wordt het overschrijven uit internetartikelen niet als plagiaat maar als slordigheid aangemerkt.

In het pas opgeleverde lichte juridische M-gebouw van de universiteit van Tilburg kijk ik op het beeldscherm mee hoe auteursrecht-specialist Tom Oudejans en de werkstudent Mosswa Herregodts door het Zweedse speurprogramma Urkund schieten waar ze al twee jaar mee werken. De kritieke passages lichten op twee parallelle teksten op, in de scriptie en in het stuk van de bestolen auteur. Een ander programma, Ephorus, geeft precies aan hoeveel procent van de scriptie uit gestolen materiaal bestaat. Daaronder staat op een balk hoeveel van een bepaald artikel of boek is gestolen. In de vluchtigheid zie ik een stuk passeren dat voor een derde uit plagiaat bestaat uit grote delen van drie artikelen. Helaas is de voorraad stukken waarmee wordt vergeleken nog beperkt. Het google-repertoire staat er op, het universitaire scriptiebestand is ook opgenomen, maar de publicaties van Kluwer ontbreken nog. Kluwer en andere uitgevers zijn voorzichtig met het vrijgeven van hun dure materiaal en hebben daar nog geen contract over gesloten. Dat zouden ze snel moeten doen. De studenten hebben voor hun studie wel de beschikking over die teksten. Er zijn nog andere wegen om door het plagiaatfilter te glippen, bijvoorbeeld door het vertalen van een buitenlandse tekst. Maar dat kost zoveel moeite dat je dan net zo goed zelf een scriptie kunt schrijven, vindt Herregodts. Er is een `wapenwedloop' aan het ontstaan tussen docenten en plagiërende studenten. Universiteiten die het probleem hard aanpakken, schaden zichzelf, want ze worden betaald voor het aantal behaalde diploma's. Tilburg bevindt zich in de voorhoede. Veel universiteiten moeten nog beginnen met het bestrijden van plagiaat.

Zowel Oudejans als Herregodts vindt dat een student die wordt betrapt op plagiaat bij de eindscriptie van verdere studie aan de universiteit moet worden uitgesloten. ,,Plagiaat schaadt ook de opleiding. Anders krijgt Tilburg de naam dat je daar kunt afstuderen door het overschrijven van een scriptie'', zegt Oudejans.

Ik raakte in verwarring door een recent plagiaatonderzoek van de universiteit van Utrecht dat de discussie landelijk heeft aangejaagd. Plagiaat wordt in veel van de gestelde vragen onduidelijk gedefinieerd. Over slechte werkstukken gesproken. In ieder geval zou 7,5 procent van de ruim 800 ondervraagde studenten letterlijke tekst van internet of van anderen overnemen. Dat mag duidelijk niet. Dan zijn er nog studenten die alleen de zinnen van de overgenomen tekst wat omgooien. Kan ook niet. Dat maakt internet nog niet tot verboden bron.

Staatssecretaris Rutte wil studenten die op plagiaat worden betrapt voor de rest van hun leven van die studie uitsluiten. Mij lijkt levenslang te ver gaan. Veel plagiaatplegers worden niet eens opgespoord. En de moraal op de middelbare school moet veranderen. Maak een einde aan de blinde overproductie van werkstukken. Minder maar beter. Het gaat erom te leren schrijven, wat goed en eenvoudig taalgebruik is en hoe je daarbij bronnen citeert. Dat is de taak van het `voorbereidend wetenschappelijk onderwijs', zodat de universiteit zich kan wijden aan het wetenschappelijke onderwijs.