Goedkope humor

Het had een grapje moeten blijven. Een jaar of vijf jaar geleden vertelde Vladimir Kramnik aan Nigel Short dat hij voor zijn vluggertjesmatch tegen Kasparov in 1998 in Moskou de opening 1. e4 e5 2. Dh5 had voorbereid. Het kwam er niet van, want toen het er op aankwam, gaf Kramnik toch de voorkeur aan 1. Pf3. Het was natuurlijk grappig geweest als hij het wel had gedaan, voor het schokeffect.

De zet 2. Dh5 wordt in boekjes voor beginners als de knoeizet bij uitstek beschreven. Ook in de schaakfilm Lang leve de koningin van Esmé Lammers wordt een partijtje met 2. Dh5 opgevoerd, door haar grootvader Max Euwe als afschrikwekkend voorbeeld bedacht voor een van zijn leerboeken.

Kasparov had vast kostbare tijd verloren door met rare grimassen zijn verontwaardiging over de belediging uit te drukken. Misschien vond Kramnik het toch te gek om zo'n beledigende knoeizet te spelen. In 1998 waren ze nog bevriend.

Kramnik zei tegen Short dat wit in de hoofdvariant na 1. e4 e5 2. Dh5 Pc6 3. Lc4 g6 4. Df3 De7 5. Pe2 niet slechter staat. Na die aanbeveling lag het voor de hand dat het systeem met 2. Dh5 een keer in een partij tussen sterke grootmeesters gespeeld zou worden en dat gebeurde dit jaar in Nakamura-Sasikiran uit het Sigemantoernooi. Kramniks oordeel werd bevestigd. Nakamura kwam behoorlijk uit de opening, maar doordat hij halsstarrig remise uit de weg ging, verloor hij ten slotte.

Veel amateurs vinden het erg leuk als een sterke speler zoiets raars als 2. Dh5 doet. Meteen buiten de openingstheorie, kennelijk gaat dat nog steeds. Anderzijds blijft zo'n zet toch een verkrachting van eerbiedwaardige positionele beginselen. Je kunt het een keer doen voor het goedkope schokeffect, maar je moet er geen gewoonte van maken.

In het Yearbook 76 van New in Chess schrijft Genna Sosonko dat Hikaru Nakamura op de Internet Chess Club meer dan honderd partijen met 1. e4 e5 2. Dh5 speelde en erger nog, hij deed het ook tegen het Siciliaans: 1. e4 c5 2. Dh5.

In vluggertjes kan alles, maar dat de dwaze dameuitval in die laatste vorm nog eens in een belangrijke toernooipartij zou voorkomen had ik niet gedacht. Toch deed Nakamura het afgelopen maandag in het Young Masters toernooi in Lausanne in de tweede finalepartij tegen Andrei Volokitin. Hun eerste partij had Nakamura verloren en de tweede moest hij winnen om een kans te houden. Hij werd verpletterd in een partij die sterk doet denken aan de afschrikwekkende voorbeelden voor beginners van Euwe.

In Chess Today had redacteur Alex Baburin strenge woorden voor Nakamura, die in een interview eens zei dat hij geen tijd had voor partijen van spelers als Smislov: ,,Als hij Smislov wel een beetje zou bestuderen. zou hij misschien niet meer met zetten als 2. Dh5 komen. Tenslotte noemde de zevende wereldkampioen zijn partijverzameling Op zoek naar Harmonie. 2. Dh5 hoort in een heel ander boek thuis.'' Sosonko schreef ook al dat Nakamura die zet op moet geven als hij straks zijn melktandjes heeft gewisseld. De strenge critici hebben gelijk, want we kennen de grap nu wel.

Wit Nakamura-zwart Volokitin, Lausanne 2005

1. e2-e4 c7-c5 2. Dd1-h5 Hier is dit slechter dan na 2...e5. 2...Pg8-f6 3. Dh5-h4 Beter is 3. De2, maar het was natuurlijk niet de bedoeling om al zo snel ongelijk te bekennen. 3...Pb8-c6 4. Lf1-e2 e7-e5 5. d2-d3 Lf8-e7 6. Dh4-g3 d7-d5 Zwart staat al beter, ook na 7. exd5 Pd4 8. Ld1 Dxd5. 7. Pb1-d2 0-0 8. c2-c3 b7-b5 9. Pg1-h3 Door de positie van zijn dame kan hij niet de normale ontwikkelingszet 9. Pf3 doen, want dan komt 9... Ph5 met damewinst. 9...d5-d4 10. c3-c4 Pf6-e8 11. c4xb5 Le7-h4 12. Dg3-f3 Pc6-b4 13. Le2-d1 f7-f5 14. a2-a3 Wit zou terug kunnen vechten met 14. Lb3+ Kh8 15. g4, maar ik denk dat zwart zich er ook dan doorheen zou offeren met 15...Pd6 16. gxf5 Pxf5 17. exf5 Lxf5 14...Pe8-d6

jmieMdlm

aMmMmMag

MmMbMmMm

mGaMagmM

MbMaGmMc

AMmGmKmH

MAMBMAGA

DMCIFMmJ

In zo'n stelling is er niet veel moed nodig om een stuk te offeren. 15. a3xb4 f5xe4 16. Df3-h5 Lc8xh3 17. g2-g3 Vertwijfeling. Ook na 17. Lb3+ Kh8 18. gxh3 Txf2 of 17. 0-0 Tf5 18. De2 Tg5 loopt zwarts aanval vanzelf. 17...Dd8-f6 18. Ld1-b3+ Kg8-h8 19. f2-f3 e4xf3 20. Ke1-f2 Lh4-g5 21. Pd2xf3 Of 21. Dxh3 Le3+ 22. Kf1 Dg6 23. Lc2 c4 en wits stelling stort snel ineen. 21...g7-g6 22. Lc1xg5 Df6-f5 23. Dh5xh3 Df5xf3+ Wit gaf op.

    • Hans Ree