Evacuatiemodellen deugen niet

Amerikaanse overheden ontwerpen gedetailleerde modellen voor evacuatie van stedelijke gebieden. Die voldoen nog niet, leert de praktijk in Texas.

De evacuatie van een grote stad leverde in de Verenigde Staten afgelopen week voor de tweede maal in een maand grote problemen op. Toen een half miljoen mensen New Orleans moesten verlaten wegens orkaan Katrina, bleek er voor ongeveer 100.000 geen vervoer geregeld. Nu, bij orkaan Rita, zijn er verkeersopstoppingen van tientallen kilometers ontstaan, onder andere door brandstoftekorten langs de routes. In de praktijk blijkt het opstellen van evacuatieplannen nog in grote mate een kwestie van trial and error.

Voor evacuatie van de stedelijke gebieden in Texas bestaan gedetailleerde computermodellen. Verkeersplanners brengen de te kiezen vluchtwegen in kaart voor uiteenlopende scenario's, waaronder orkanen, kernrampen en terroristische aanslagen. Ze berekenen wat de capaciteit van de wegen is en hoeveel auto's daar overheen moeten. Ze bepalen waar de knelpunten in het wegennet zitten en tot welke problemen die kunnen leiden.

Die plannen worden regelmatig gecontroleerd. Rampenbestrijders van de kustplaats Corpus Christi bespreken jaarlijks voor aanvang van het orkaanseizoen alle stappen die zij moeten nemen in geval van een ontruiming. De stad begon hiermee toen de ruim 250.000 inwoners in 1999 maar net ontkwamen aan orkaan Brett. Het verkeer op de belangrijkste snelweg uit de stad was vastgelopen, en er zou een catastrofe zijn ontstaan als Brett niet op het laatste moment van koers was veranderd.

,,Maar aan de hand van een stuk papier kun je niet goed zien of je voldoende bent voorbereid'', zei Michael Lindell, hoogleraar rampenbestrijding aan de Texas A&M University maandag in een lokale krant van het Texaanse Lufkin. Volgens hem zijn er veel en uitgebreide oefeningen nodig om de evacuatiemodellen te testen en te verfijnen. Daarbij zouden volgens hem in Texas nog behoorlijk wat zwakke punten aan het licht komen.

Veel planners schatten verkeerd in hoeveel tijd er in de praktijk is voor evacuatie, schrijft de Transportation Research Board (TRB), een onderzoeksbureau voor de federale overheid, in een in mei gepubliceerde studie. Volgens de federale rampenbestrijding FEMA vertrekt 5 tot 20 procent van de bevolking uit zichzelf bij een dreigende ramp, voordat er een officiële oproep is geweest. Het merendeel wacht echter op instructies van de overheid. Na de afkondiging van een evacuatiebevel duurt het enkele uren voordat de inwoners beginnen te vertrekken, omdat familieleden zich moeten verzamelen en tijd nodig hebben om spullen te pakken. Het gevolg is dat de grote massa zich tegelijk op de weg begeeft. Een andere volgens de onderzoekers makkelijk gemaakte fout is dat de rijrichting van toegangswegen te snel wordt omgedraaid, zodat inwoners die van hun werk naar huis rijden, niet meer de stad inkunnen en er vertragingen en opstoppingen ontstaan.

In de praktijk komt het er op neer dat de evacuatie uit de directe omgeving van een stad in tien tot twaalf uur moet plaatshebben, aldus de TRB. Daar komt bij dat mensen vaak niet vertrouwd zijn met de route en meer bezig zijn met wat ze achterlaten dan met het verkeer, waardoor gemakkelijker ongelukken ontstaan.

Ook is het volgens het bureau onduidelijk hoeveel auto's er eigenlijk in een gebied aanwezig zijn, waardoor de telmachines die van de overheid langs de weg geplaatst moeten worden, een vals beeld geven van het aantal auto's dat nog in de stad aanwezig is. De laatste officiële gegevens voor de omgeving van Houston en Galveston dateren van 1999. Van de huishoudens had 92.2 procent één of meerdere auto`s, 2,7 miljoen in aantal. Maar dat aantal kan sindsdien makkelijk zijn gegroeid.