Enorme groei Verre Oosten heeft ook keerzijde (Gerectificeerd)

Wat doe je als verffabrikant als klanten weglopen omdat je de prijs van dure grondstoffen doorberekent? En als je grootste markt al jaren in een economische crisis verkeert? Allemaal vragen waar Akzo Nobel, 's werelds grootste verffabrikant, zich voor gesteld ziet.

Akzo Nobel is al de grootste producent van verf ter wereld, maar is nu ook hard op weg de grootste verffabrikant van China te worden. Eerder deze week kocht het chemieconcern nog een kleine Chinese verffabrikant met een groot distributienetwerk – wat belangrijk is voor de toegang tot de Chinese markt – en de afgelopen jaren opende bestuursvoorzitter Hans Wijers de ene na de andere verffabriek in Azië, om daar aan de snelgroeiende vraag naar verf te voldoen.

De groeiende economie in het Verre Oosten heeft ook een keerzijde voor Akzo. Toeleveranciers van oplosmiddelen, bindmiddelen, kleurpigmenten en andere grondstoffen van verf kwamen – na een lange periode van overcapaciteit en lage prijzen – plotseling in de comfortabele positie terecht dat de vraag het aanbod overtrof en grepen die situatie aan om hun prijzen flink op te drijven.

,,Prijsstijgingen van 15 procent waren het afgelopen jaar geen uitzondering. Op een gegeven moment waren we blij als we nog aan grondstoffen konden komen'', zegt Wijers, die sinds enkele maanden ook de leiding over de verfdivisie heeft.

Even leek het erop dat de grondstofprijzen zich zouden stabiliseren. ,,Maar sinds de orkaan Katrina is dat weer onzeker.'' Katrina heeft namelijk een groot aantal raffinaderijen en olieboorplatforms getroffen en een aantal van de grondstoffen voor verf wordt gemaakt van olie.

Het doorberekenen van de hogere grondstofkosten aan afnemers was onvermijdelijk geworden, zegt Wijers. ,,En dat heeft klanten gekost. Daar worden we wel eens zenuwachtig van.'' Wijers troost zich met de gedachte dat die klanten ooit wel weer zullen terugkeren. ,,Als je de Petronas Twin Towers in Kuala Lumpur, het op een na hoogste gebouw ter wereld, moet verven en je een jaar later weer met de kwast naar boven moet omdat je te goedkope verf hebt gebruikt, dan bedenk je je nog wel een keer.''

Een belangrijk nadeel voor Akzo is dat de verfsector voor een groot deel uit relatief kleine, regionaal opererende familiebedrijven bestaan. Akzo Nobel heeft, als grootste verfproducent ter wereld, slechts 8 procent marktaandeel. ,,Natuurlijk hebben familiebedrijven ook last van hogere grondstofprijzen, maar die vinden het behoud van marktaandeel meestal belangrijker dan hoge winstmarges, dus die nemen gewoon genoegen met een lagere winst.''

Akzo kampt met meer problemen op de Europese markt, waar de verfdivisie de helft van zijn 5,2 miljard euro omzet vandaan haalt. Daar heeft Akzo niet alleen te maken met het economisch tij – consumenten stellen grote uitgaven, zoals het schilderen van hun huis, uit – maar ook met structurele factoren, zoals het dalende aantal auto-ongelukken (waardoor er minder lakschade te repareren valt) en de wegtrekkende industrie (waardoor er minder verf voor schepen, wasmachines en meubelen nodig is).

Om zich aan te passen aan de krimpende markt sloot Akzo onder andere een fabriek in het Belgische Vilvoorde en schrapte het concern 600 banen bij het onderdeel autolakken. In Sassenheim, met 10 miljoen liter autolak per jaar Akzo's grootste verffabriek, leidde dat tot banenverlies. ,,West Europa vormt een probleem zolang de industrie weg blijft trekken en de consumenten hun geld in de portemonnee houden'', aldus Wijers.

,,In Europa kun je eigenlijk alleen nog marktaandeel winnen door te investeren in je merk en grip op de distributie te vergroten. Of door overnames'', zegt Wijers. Reden waarom onlangs het Zwitserse bedrijf Swiss Lack werd aangekocht. Maar voor groei door overnames is een lange adem nodig, omdat succesvolle familiebedrijven zich vaak moeilijk laten overnemen. En alleen extra productiecapaciteit bijkopen heeft niet zo veel zin, zegt Wijers. ,,Die hebben we, zeker in Europa, al genoeg. Maar met een overname kun je wel een sterk merk, een nieuw marktsegment of een interessant distributiekanaal in huis halen.''

Terwijl Akzo de aandacht in Westerse markten vooral richt op het verder terugdringen van kosten, moet de groei uit opkomende regio's als Azië en Latijns-Amerika komen. Potentie genoeg: ligt de verfconsumptie in het Westen op 15 tot 20 liter per hoofd van de bevolking per jaar, in Azië is dat minder dan 2 liter. ,,Daar kunnen we zeker 10 tot 15 procent groei per jaar realiseren'', zegt Wijers. Tussen 1997 en 2004 zag Akzo's verfdivisie de omzet in Azië verviervoudigen tot bijna 800 miljoen euro. In Europa en de VS groeit de markt nauwelijks, terwijl de kosten gemiddeld met 3 tot 4 procent per jaar stijgen.

Akzo bouwt in landen als China en Vietnam vooral nieuwe fabrieken. ,,Als je bestaande fabrieken koopt, koop je problemen. Die zijn vaak verouderd, milieu-onvriendelijk en de arbeidsomstandigheden zijn er slecht'', aldus Wijers. ,,Dan beginnen we liever helemaal opnieuw, zodat we de bedrijven kunnen inrichten volgens onze eigen normen.''

Verf is weliswaar Akzo's grootste divisie, gevolgd door farmacie en chemicaliën, maar dat heeft nog maar weinig met basischemie te maken. ,,Het draait bij verf veel meer om merken en distributie.'' Terwijl in de chemie op de meeste markten nog maar een handvol spelers over is, is de verfindustrie nog sterk gefragmenteerd. Dat biedt ruimte voor overnames, waarvoor Akzo al enige tijd kapitaal aan het vergaren is door chemie-activiteiten af te stoten. Vorig jaar haalde het concern daar al 1 miljard euro mee binnen en op dit moment staan er nog drie dochterbedrijven in de etalage, die samen goed zijn voor 750 miljoen euro omzet.

Is er een toekomstscenario denkbaar waarbij Akzo al zijn farmaceutische en chemische activiteiten verkoopt en zich volledig concentreert op verf? Wijers: ,,Alles is mogelijk, maar het is geen waarschijnlijk scenario.''

Rectificatie

In het fotobijschrift bij het artikel Enorme groei Verre Oosten heeft ook keerzijde (24 september, pagina 23) staat dat de getoonde verffabriek van Akzo in Waddinxveen staat. Dat moet Sassenheim zijn.

    • Friederike de Raat
    • Jochen van Barschot