Bizarre verborgen details van Da Vinci

Technisch onderzoek werpt nieuw licht op de Aanbidding van de koningen (1481), het beroemde werk van Leonardo da Vinci in de Uffizi in Florence.

Het werk is vier jaar lang onderzocht onder leiding van de Italiaanse `kunstdiagnosticus' Maurizio Sarecini, die ook als personage figureert in Dan Browns bestseller The Da Vinci Code. Hieruit blijkt dat Leonardo's voorbereidende tekeningen veel uitvoeriger zijn dan het schilderij eeuwenlang deed vermoeden. Ook is Sarecini ervan overtuigd dat de uiteindelijke schildering niet van de hand van de meester zelf is.

De Aanbidding van de koningen toont een landschap waarin Maria en het Christuskind door vele figuren worden omringd, onder wie de drie koningen. Op de achtergrond is links een ruïne te zien en rechts een groepje duellerende ruiters. Uit zo'n 2.500 infrarood-opnamen van de oorspronkelijke opzet voor het werk blijkt nu dat Leonardo eerder nog veel meer van plan was: zo bedacht hij op de ruïne een aantal bouwvakkers, en tekende hij in plaats van het groepje ruiters een hele slagveldscène. De zorgvuldig uitgevoerde tekeningen sluiten goed aan bij studies op papier die al van de kunstenaar bekend waren.

Leonardo da Vinci (1452-1519) begon aan het schilderij in opdracht van de Florentijnse kloosterkerk San Donato a Scopeto. Volgens het contract moest het werk in dertig maanden klaar zijn, maar al na acht maanden stagneerden de betalingen. Het overwegend geelbruine, vaak erg schetsmatig uitgevoerde schilderij wordt dan ook beschouwd als een onvoltooid werk.

Sarecini veronderstelt nu zelfs dat de verflaag pas een halve eeuw later door een navolger werd aangebracht. Ontbeerde die het talent om de fantastische inventies van de meester te volgen? Of waren de opdrachtgevers niet gediend van bizarre details? Liefhebbers van de Da Vinci Code, waarin lustig wordt gespeculeerd over de verborgen boodschappen in Leonardo's schilderijen, zullen er met graagte over speculeren.

    • Bram de Klerck