Armoede baart junks bij gedateerd `Alles moet weg'

De kinderen zijn incestslachtoffers, heroïnehoeren en transseksuelen, de vaders zijn invaliden, alcoholisten, kindermishandelaars en werklozen. En de moeders huilen. In Alles moet weg van de Schiedammer toneelgroep Els Inc. worden alle problemen van de asociale onderklasse in drie gezinnen geconcentreerd. Vervolgens laat schrijver Gerardjan Rijnders deze snelkookpan grotesk ontploffen en wijst hij met een beschuldigende vinger naar de politiek.

Je zou het wel eens vergeten doordat Rijnders zelf graag de nadruk op de vorm legt, maar achter zijn cynische stukken schuilt geëngageerde woede over wat er misgaat in deze maatschappij. Ooit schreef hij voor de VPRO de tv-serie Hoeksteen. De VPRO schrok terug van de inhoud, zodat Rijnders de voorstelling in 1988 zelf als toneelstuk bracht. Nu brengt Els Inc. het toneelstuk opnieuw uit. Na enige aanpassingen is de remake Alles moet weg gedoopt: de uitverkoop van alle waarden.

Regisseur Arie de Mol heeft ook al zo'n boos, geëngageerd hart. Hij plaatst zijn spelers in een leegstaand horecapand in Schiedam. De verschillende ruimtes zijn ingericht als treurige huiskamers vol lelijke arbeidersmeubels waar de jarenlange strijd tegen de armoede van af valt te lezen. De jonge spelers, bewonderenswaardig snel schakelend tussen de vele dubbelrollen, zijn vreselijk toegetakeld, in zwarte vodden of in felle trainingpakken. Ze spelen groot, nerveus, schreeuwerig, luid huilend.

De laatste twee scènes zijn licht aangepast. In de nieuwe versie zijn de bekende politici uit de jaren tachtig vervangen door anonieme politici die het over `Jan Peter' hebben. Terwijl twee junkies aan een overdosis liggen te sterven, braken de politici hun gevoelloze bovenklasse-praatjes uit. Of ze daarmee ook verantwoordelijk zijn voor de problemen van de onderklasse, wordt niet aangetoond. Van armoede word je geen junk.

Rijnders' kitchen sink over the top werkt nog altijd, de spelers weten goed raad met de groteske stijl, het moordend snel gespeelde stuk is nog altijd geestig en gruwelijk. Maar heeft het de jaren tachtig en negentig overleefd? Je kunt niet zeggen dat de problemen die worden geschetst niet meer actueel zijn, toch komt het allemaal gedateerd over, vooral de kraakpandscènes. Waarschijnlijk omdat de weerklank in de kranten is verdwenen.

Het lijkt ook wel alsof engagement in de no-nonsense-jaren eenvoudiger was. Je voerde Lubbers en Ruding op, en het was voor het links-intellectuele publiek meteen duidelijk dat zij een plaag voor het land vormden. Zonder iets ten gunste van het kabinet-Balkenende te willen zeggen: daarmee kom je nu niet meer weg.

Voorstelling: Alles moet weg van Gerardjan Rijnders, door Els Inc. Gezien op locatie in Schiedam (verzamelen bij Singel 8). Aldaar t/m 2/10.Inl. 010-2731543 of www.elsinc.nl.