Voor Bush zijn alle kernwapens inzetbaar

De rol van atoomwapens in de Amerikaanse strategie neemt toe, is de conclusie van het in Washington gevestigde onafhankelijke instituut Arms Control Association (ACA). Die conclusie stoelt op het ontwerp voor een nieuwe nucleaire doctrine dat momenteel in het Pentagon circuleert. Het is de bedoeling dat dit ontwerp nog deze herfst wordt bekrachtigd. Het document roept, in de weergave van ACA, op tot het handhaven van een agressieve nucleaire staat van verdediging, gebaseerd op wapens in de hoogste graad van paraatheid om tegenstanders uitgerust met massavernietigingswapens, indien noodzakelijk preëmptief, te treffen.

De aanval op Irak van voorjaar 2003 wordt in het Amerikaanse militaire en politieke jargon preëmptief genoemd. Met andere woorden, Irak had op grond van deze doctrine met atoomwapens aangevallen kunnen worden, aangezien werd aangenomen dat het over onmiddellijk inzetbare massavernietigingswapens beschikte. Althans, die aanname was de publieke redengeving voor en tijdens de feitelijke invasie.

,,Ongelukkigerwijs, maar wellicht niet verrassend'', schrijft ACA, ,,blijft de aangepaste doctrine ver achter bij wat de regering zegt na te streven'': terugdringing van de rol van atoomwapens. In plaats daarvan ,,bevestigt de nieuwe doctrine een agressieve nucleaire opstelling met gemoderniseerde nucleaire wapens in de hoogste staat van paraatheid. Conventionele strijdkrachten en (de in ontwikkeling zijnde) raketverdediging vullen alleen maar de nucleaire wapens aan in plaats van deze te vervangen''.

In de Nuclear Posture Review van eind 2001 was er sprake van dat Amerika weliswaar een hoge graad van afschrikking moest handhaven om potentiële uitdagers ervan af te houden ook maar te denken aan de mogelijkheid van een inhaalslag, toch verlieten de strategen zich in dat stuk nog vooral op de ontwikkeling van hoog-explosieve, nauwkeurig te richten conventionele wapens – die ondergrondse strategische doelen moesten uitschakelen.

ACA citeert de commandant van het Strategisch Commando, generaal James Cartwright, die in april van dit jaar voor een Pentagongehoor verklaarde: ,,Ik kan niet voldoende (conventionele explosieve) energie genereren om sommige van deze doelen te vernietigen. Dus laat ik niet bij u de indruk wekken dat wij ons van nucleaire wapens kunnen ontdoen.'' ACA: ,,De explosieve kracht van conventionele wapens is per definitie minder dan die van zelfs maar de kleinste beschikbare kernwapens.''

Wat betekent dit concreet? ACA geeft toe dat enkele onderdelen van deze benadering niet nieuw zijn. Ook in de Review van 1995, voorganger van die van 2003, werd een rol voor kernwapens tegen terroristen in overweging genomen. Maar in het nieuwe document lijkt de drempel voor het gebruik van kernwapens lager te zijn gelegd en wordt specifiek ingegaan op mogelijke scenario's. In het stuk worden vier van dergelijke scenario's voor het gebruik van kernwapens benoemd:

Tegen een tegenstander die voornemens is massavernietigingswapens in te zetten tegen Amerikaanse, multinationale of geallieerde strijdkrachten of burgers;

In het geval van een dreigende aanval met biologische wapens die slechts met kernwapens veilig kunnen worden vernietigd;

In het geval van aanvallen op installaties van tegenstanders, inbegrepen massavernietigingswapens, diep ingegraven bunkers met chemische of biologische wapens, de bevelsstructuur die nodig is om een aanval met massavernietigingswapens te lanceren tegen de Verenigde Staten of zijn vrienden en geallieerden;

Als demonstratie van Amerika's opzet en vermogen kernwapens te gebruiken teneinde het gebruik van massavernietigingswapens door een tegenstander af te schrikken.

ACA concludeert: ,,De doctrine van 1995 beschreef geen specifieke scenario's [...], de nieuwe doctrine etst het beleid van de regering-Bush om preëmptief op te treden in de officiële Amerikaanse nucleaire doctrine''. In de ontwerp-doctrine wordt erkend dat ,,de oorlogvoerende partij die overgaat tot nucleaire oorlogvoering door de hele wereld zal worden veroordeeld'', maar ,,dat noch het gewoonte- noch het conventionele volkenrecht naties verbiedt in een gewapend conflict kernwapens in te zetten''. Met andere woorden, zegt ACA, lijkt het Pentagon te concluderen dat de VS legitiem preëmptief atoomwapens kunnen inzetten als het daarvoor kiest.

Tijdens de Koude Oorlog bestond er een theoretisch onderscheid tussen strategische en zogenoemde tactische kernwapens, ook wel slagveldwapens genoemd. In het `denken over het ondenkbare' nam de koppeling tussen beide categorieën kernwapens en tussen kernwapens en conventionele wapens een centrale plaats in. Het verzet in de jaren '80 tegen de stationering van nucleaire kruisvluchtwapens in Nederland (`liever een Rus in je keuken dan een kruisraket in je tuin') was onder meer het gevolg van onbegrip bij de bevolking voor de rationalisaties in de gangbare strategische theorieën.

De nieuwe doctrine maakt aan deze rationalisaties een einde. Alle kernwapens zijn slagveldwapens en inzetbaar waar en wanneer een Amerikaanse president dat noodzakelijk acht.

J.H. Sampiemon is medewerker van NRC Handelsblad.

    • J.H. Sampiemon