VAN DE LEZER

In haar reactie op de bijdrage van G.J. Kleinrensink schrijft Elsbeth Etty over Du Perrons onmacht om keuzes te maken in een periode die om keuzes schreeuwde. Maar verderop ontkracht zij dit door te zeggen dat hij met de communisten samenwerkte in het antifascistische Comité van Waakzaamheid. Du Perron heeft wel degelijk politieke keuzes gemaakt, al zijn dit niet de keuzes van een man van de daad. Als kritische intellectueel heeft hij zich definitief gedistantieerd van het sovjetcommunisme toen de omvang van het regeringsterrorisme duidelijk werd. Du Perrons protest tegen de deelname van (crypto-)communisten aan het Comité van Waakzaamheid kwam direct na de stalinistische zuiveringsprocessen tegen Zinovjev en Kamenev. (zie hierover mijn biografie E. du Perron. Het leven van een smalle mens, blz. 995).

Du Perron heeft zich inderdaad niet aangesloten bij de Indonesische nationalisten. Maar hij ageerde in zijn essays tegen de koloniale bourgeoisie die de status quo wilde doen voortduren. De motivering van zijn vertrek uit Indië in zijn open brief aan Soetan Sjahrir is in de context van zijn tijd een politiek statement van jewelste: hij verliet Indië, omdat hij niets meer te zoeken had in een land dat zijns inziens toebehoorde aan de Indonesiërs.

Kees Snoek

In zijn bijdrage schrijft Michiel Leezenberg dat Du Perrons apolitieke houding vandaag de dag `nog meer dan in Du Perrons tijd' onmogelijk is geworden, omdat de schrijver zich `meer dan ooit' gedwongen ziet met `burgerlijke kwesties van geld en politiek' bezig te zijn. Als Leezenberg gelijk heeft, dan zou dat betekenen dat de huidige massademocratie voor een onafhankelijk individu bedreigender is dan het linkse en rechtse totalitarisme van de vorige eeuw. Ik zeg niet dat dit niet waar is, maar betekent het niet ook dat Du Perrons houding juist nu urgenter is dan ooit? En als die houding echt onmogelijk mocht blijken, maakt dat dan de lectuur van Het land van herkomst niet vooral zo lastig en pijnlijk, omdat we door Du Perron geconfronteerd worden met iets dat we kennelijk zijn kwijtgeraakt zonder het te hebben gemerkt?

Arnold Heumakers

Na de aanmoediging van E. Etty nog even doorgelezen, maar ik kom er niet doorheen. Waarschijnlijk kan ik mij bij dit boek niets voorstellen.

W.C. Duijzer

Een rommelig boek met te veel repetitie (hoeveel pakken slaag worden er niet gegeven in Indië!) maar ook een heel eerlijk en boeiend relaas met vele mooie stukken, zeer fijn geschreven. Ik ben wel blij met deze keuze want ik wist niets van deze auteur en weinig van deze periode in de Nederlandse geschiedenis.

Mieke Koppen (aan het lezen in Canada & Jamaica)