Schröder zet volumeknop op `gespreksniveau'

Constructief, maar nog ver verwijderd van daadwerelijk onderhandelen. Gisteren was er een eerste gesprek tussen Schöder en Merkel over een mogelijke `grote coalitie' in Duitsland.

Zondagavond, bedwelmd door het onverwachte verkiezingssucces, ging Gerhard Schröder op tv heftig te keer tegen media en concurrenten. Zelfs zijn vrouw vond dat het niet kon: te luidruchtig en onwaardig. Gisteren noemde Schröder zijn optreden ,,suboptimaal''. Excuses waren het niet, wel een poging om het volume aan te passen. Van campagnegekrijs naar gespreksniveau.

Gistermiddag zaten ze voor het eerst bijeen, Schröder en Merkel. Bij koffie en koekjes, in de ontvangstruimten van de Parlementarische Gesellschaft, de deftige club voor afgevaardigden naast de Rijksdag. Hij wil regeren. Zij wil regeren. Een van de twee zal in de komende weken verliezen – mogelijk sneuvelen beiden.

De kiezer heeft de twee politieke vijanden tot een gesprek veroordeeld. Een alliantie tussen SPD en CDU/CSU ligt sinds de verrassende verkiezingsuitslag het meest voor de hand. Centrumrechts en centrumlinks hebben geen meerderheid. De liberale FDP wil niet meewerken aan een derde regering-Schröder. En een combinatie van centrumrechts met de Groenen spreekt weliswaar tot de verbeelding, maar bleek vanochtend zowel voor de groenen als voor de CSU te avontuurlijk.

De eerste ontmoeting tussen SPD en CDU/CSU verliep ,,onder de gegeven omstandigheden constructief'', zei Merkel na afloop. ,,We zijn nog heel ver verwijderd van onderhandelingen'', zei SPD-voorzitter Franz Müntefering, die Schröder terzijde stond. Volgende week spreken ze elkaar weer. Merkel zei te hopen dat de SDP tegen die tijd ,,tot het inzicht is gekomen dat ze de verkiezingen heeft verloren.'' Die kans is niet zo groot.

In politiek Berlijn is men na de schok van zondagavond vrijwel onmiddellijk overgegaan van verkiezingsstrijd naar coalitievorming. Omdat de kiezer het duel niet heeft beslecht volgde op de eerste ronde onmiddellijk een tweede. Merkel is aangeslagen, maar geeft niet op. Schröder klampt zich vast aan de macht, desnoods met curieuze trucs.

De SPD stelt dat zij de grootste partij is. Dat klopt, mits men de zusterpartijen CDU en CSU splitst. De christen-democraten vormen al sinds de jaren zestig één fractie, met één fractievoorzitter en één kanselierskandidaat. In fracties gerekend heeft de CDU/CSU drie zetels, of 450.000 stemmen, méér dan de SPD. Kanselier wordt de politicus die een meerderheid in het parlement achter zich weet, niet per definitie de leider van de grootste fractie.

De samenwerking tussen fracties is geregeld in het huishoudelijke reglement van de Bondsdag. In de SPD circuleerde deze week het plan om die regeling te torpederen. Christen-democraten spraken verbolgen over een ,,couppoging''. Vlak voor de eerst sondering haalde Müntefering het plan ijlings van tafel.

Met zijn spierballenvertoon heeft Schröder zich weliswaar in het middelpunt gemanoeuvreerd, maar de macho-aanpak heeft hem ook schade berokkend. Zelden had Schröder zo'n slechte pers. Op de voorpagina van Bild staat hij vandaag als Julius Ceasar afgebeeld. De Süddeutsche Zeitung noemde de aanval op het huishoudelijk reglement ,,walgelijk'' en vergeleek zijn stijl met het optreden van een aanvoerder van ,,een bende nozems''. Op de voorpagina van de Frankfurter Allgemeine Zeitung wordt Schröders `Poetinisering' geanalyseerd. Beiden, Schröder en zijn politieke vriend Vladimir Poetin, hebben weinig respect voor democratische instituties en gaan nonchalant om met het recht, aldus de krant. Voormalig SPD-kanselier Willy Brandt had de slogan ,,Meer democratie riskeren'. Zijn politieke kleinzoon Schröder heeft die slogan ingekort tot `meer riskeren'.

De christen-democraten hebben onder het trommelvuur van de SPD de rijen gesloten en zich als één man achter hun leidster geschaard. In CDU en CSU wordt het schamele verkiezingsresultaat weliswaar zelfkritisch geanalyseerd, maar niemand valt hardop Angela Merkel aan. Vooralsnog. Berichten in Zuid-Duitse kranten dat CSU-voorzitter Edmund Stoiber intern tekeer zou zijn gegaan tegen Merkels ,,kille'' aanpak en ,,natuurkundige'' stijl werden in alle toonaarden ontkend. Schröder speculeert erop dat de christen-democraten vroeg of laat hun kandidaat laten vallen.Dezer dagen is het Schröder die `wijze raad' krijgt uit eigen kring. Henning Scherf, burgemeester van Bremen, zei dat Schröder nog niet met beide benen op de grond staat. Volgens voormalig SPD-voorzitter Björn Engholm is er maar één oplossing: beiden, Merkel én Schröder, ruimen het veld.