Mouse, oppermachtig en onsterfelijk

Ondanks het terrorisme, klimaatverandering, overstromingen, de Duitse verkiezingen en de Algemene Beschouwingen gaan we met reuzenschreden een mooiere wereld tegemoet. Dat wordt zorgvuldig en veelzijdig uitgelegd in een dubbeldikke aflevering van Newsweek (26 september-3 oktober). De toekomst van het entertainment is het onderwerp. Een wereld waarin alle content binnen het bereik van uw vingertoppen is ligt om de hoek. Alles wat straks om deze hoek te koop is, staat erin. Het is een encyclopedisch nummer, een document om nu te lezen en te bewaren om het nog eens te lezen, als het straks van nu is aangebroken.

Herinnert u zich de eerste berichten over de elektronische snelweg, een jaar of tien, misschien wel vijftien geleden? Ieder werelddeel zou met één muisklik bereikbaar zijn, de geschreven brief met postzegel had zijn langste tijd gehad, iedereen was voortaan per e-mail overal en altijd voor iedereen bereikbaar. Winkelen per computer en in de politiek was het tijdperk van de fundamentele democratisering bijna aangebroken. De dot.com revolutie had het aanzien gegeven aan de Nieuwe Economie van de eeuwige groei. Van internationaal terrorisme had niemand nog gehoord, of misschien een enkeling wel, maar niemand wilde naar zo'n somberaar luisteren.

De Nieuwe Economie stortte in. voor de rest is het allemaal nog veel verder gegaan dan de gemiddelde optimist toen heeft verwacht. Bijna alles is door internet bevorderd: de wetenschap, de persvrijheid, het entertainment, misschien ook de kunst hoewel ik daarvan nog geen overtuigende bewijzen heb gezien, de emancipatie van de democratische burger, het vrije schelden en liegen op weblogs, en het terrorisme. Regelmatig zien we Osama bin Laden of een van zijn vrienden op het computerscherm de ondergang van Amerika aankondigen. Dat wordt zelden door de ouderwetse nieuwsprogramma's van de televisie overgenomen, wat bewijst dat internet een groter vrijheid garandeert dan de gevestigde media.

Nu weer het entertainment. `We're amusing ourselves to death', schreef Neil Postman al ver terug in de vorige eeuw. Dat wordt ook hier en daar in erudiete Europese kringen niet beseft, maar de scherpste en best gefundeerde kritiek op Amerikaans entertainment is van Amerikaanse oorsprong. Daar zit geen spoor van anti-Amerikanisme in. Het is geen liefhebberij van vooral Franse intellectuelen.

`The deliberate application of the techniques of theater to politics, religion, education, literature, commerce, warfare, crime, everything, has converted them into branches of show business, where the overriding objective is getting and satisfying an audience. Acting like a cultural Ebola virus, entertainment has even invaded organisms no one would ever have imagined could provide amusement', schreef de geboren en getogen Amerikaan Neal Gabler in zijn boek Life: the Movie. How Entertainment Conquered Reality (1998).

Deze en andere waarschuwingen hebben geen invloed gehad. In Amerika is al lang geleden het geheim van universeel lekker ontdekt. Het genie van de Amerikanen is, dat ze deze ontdekking met alle mogelijke vooruitgang of vernieuwing – wat niet hetzelfde is – hebben gecombineerd. Uitgespreid over twee pagina's (80 en 81) wordt in dit nummer van Newsweek de toekomst van het huistheater (Home Theater) in beeld gebracht. Daar zien we het zeven mens sterke gezin, hermetisch belegerd door al het lekkers dat straks de elektronica te bieden hebben. Rechts aan een tussenwand van het huiskamerachtige onderkomen is een klein grijs kastje, de mediaserver, het centrum van het entertainmentuniversum. Per jaar wordt 31 miljoen uur aan nieuwe televisieshows geproduceerd. Op de harde schijf van dit apparaat kan die hele schat worden bewaard, en dan is er nog voldoende ruimte voor songs, films en nog meer lekkers.

Denk niet dat hier een Jules Verne aan het woord is. Als tien jaar geleden iemand u had verteld dat kinderen nu via hun zakcameraatje met hun vriendjes bellen, dat ze zo'n apparaatje altijd bij zich hebben, zoals u destijds uw zakmes, had u gezegd: jaja. Als je nu een zakmes bij je hebt, mag je niet het vliegtuig of de disco in. Van het digitaal fotograferende mobieltje kijkt niemand meer op. De voorspellingen van Newsweek zijn volkomen geloofwaardig.

Of het nu wel of niet lukt met het Talpa van John de Mol is van minder belang dan dat hij de tijd mee heeft. Ik denk dat onze cultuur geleidelijk aan bezig is, een nieuwe biotoop voor zichzelf te construeren. Dat is de revolutie die we nu meemaken. Deze constructie verloopt zonder utopie, zonder plan, langzamerhand zelfs zonder een scherp omschreven, door een grote meerderheid gedeelde moraal. De enige opdracht van deze revolutie is de voortdurende vernieuwing van het universeel lekker in de content.

De biotoop van het entertainment is imperialistisch. Zo beschouwd kun je de vestiging van een Disneyland bij Parijs beschouwen als een invasie. Deze week hebben Donald Duck en Mickey Mouse de Disneyvlag in Hong Kong gehesen. Daar is een themapark geopend. Er lopen nu onderhandelingen over de bouw van een Disneyland in Sjanghai. Maar de directie van Disney wil er alleen ernstig aan denken als de Chinese regering toestaat dat er ook helden van Disney op de Chinese televisie mogen verschijnen. Er is al een topconferentie geweest tussen Robert Iger, de president van Disney, en Zeng Quinghong, vice-president van China. We weten nog niet hoe het is afgelopen. Op langere termijn voorspel ik: Zeng gaat dit verliezen.

    • H.J.A. Hofland