Kabinet is klaar, Kamer sprak met zichzelf

Het kabinet kon deze week toezien hoe de fracties in de Kamer vooral met elkaar de strijd aanbonden.

Aan het slot van de Algemene politieke beschouwingen, afgelopen nacht, nam premier Balkenende (CDA) het woord. Hij riep alle politici op ,,schouder aan schouder te staan op de figuurlijke dijken van de verdraagzaamheid''. Politici, zo zei hij, hebben ongeacht hun politieke kleur samen de verantwoordelijkheid ,,om van Nederland een land te maken waarop [we] ook in de toekomst trots mogen zijn''.

Met zijn woorden probeerde Balkenende het debat over de keuzen van het kabinet in de begroting voor volgend jaar zoveel mogelijk te depolitiseren. Verschillen zijn er, moest ook de premier erkennen, maar de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor waar het met Nederland heen moet, is volgens hem bindend. Die opvatting past bij de manier waarop het kabinet de hervormingen van de afgelopen jaren heeft gepresenteerd: niet als politieke keuzes, maar als noodzakelijke ingrepen om Nederland er weer bovenop te helpen.

De Algemene politieke beschouwingen hebben vooral duidelijk gemaakt dat het kabinet-Balkenende II is uitgeregeerd – althans, voor 2006 en 2007 hoeven geen grote inhoudelijke voorstellen meer te worden verwacht, zo hield de minister-president de Kamer voor. Het kabinet gaat zich vanaf nu vooral bezighouden met de beleidsuitvoering: met het nieuwe stelsel van zorgverzekeringen, verdere loonmatiging en hervormingen in de sociale zekerheid (WAO, VUT en prepensioen). Op het gebied van het inkomensbeleid grijpt het kabinet lang niet zo scherp in als de eerste jaren, onder verwijzing naar een mogelijke opleving van de economie.

Het politieke debat over de begroting voor 2006 speelde zich daarom bij gebrek aan grote controverses tussen Tweede Kamer en kabinet dit jaar vooral tussen de fractievoorzitters af. Met name de confrontaties tussen CDA-leider Verhagen en PvdA-leider Bos waren op de eerste dag van het debat ongewoon hard. Bos erkende in de wandelgangen dat de komende strijd voor de gemeenteraadsverkiezingen, in maart 2006, zijn schaduw vooruit werpt. Verhagen echter ontkende in alle toonaarden dat dit motief bij hem meespeelde. GroenLinks-leider Halsema beschuldigde haar collega's er echter van campagne te voeren in plaats van openlijk te debatteren met het kabinet over de begroting.

De poging van fractievoorzitter Van Aartsen (VVD) om zich electoraal te profileren tegenover zijn opponenten was weinig succesvol. De liberale fractieleider zette de aanval in op de invoering van het rekeningrijden. Een thema dat vooral bij zijn eigen achterban bijzonder moeilijk ligt. In een kennelijke poging zich te onderscheiden van zijn coalitiegenoten zei Van Aartsen in een interruptiedebat met zijn CDA-collega Verhagen dat de VVD zich ,,nooit zou uitspreken voor een kilometerheffing''.

[Vervolg ANALYSE: pagina 3]

ANALYSE

Links blok tekent zich af

[vervolg van pagina 1]

Daarmee schoffeerde hij echter zijn eigen fractie en met name verkeersspecialist en fractiesecretaris Hofstra, die zich juist voor invoering van rekeningrijden had uitgesproken. Hofstra, die in de fractie op veel loyaliteit kan rekenen, verzette zich succesvol tegen het standpunt van zijn fractieleider, waardoor Van Aartsen in tweede termijn alsnog afstand moest nemen van het resolute nee tegen rekeningrijden. Daarmee leed de VVD-leider een gevoelige nederlaag in eigen kring. Zelf deed Van Aartsen nogal luchtig over dit in zijn ogen wel erg ,,Haagse'' gedoe.

Dit alles speelde zich af tegen een ouderwets debat waarin de coalitiefracties vooraf met elkaar maatregelen hadden afgesproken die op steun van het kabinet mocht rekenen. Zowel Bos als GroenLinks-leider Halsema keerde zich in tweede termijn tegen dat ,,dichtgetimmerde karakter'' van de beschouwingen. Bos: ,,Waarom hebben wij nu eigenlijk een debat als dit? Waarom doe ik dit? Wat valt er te halen? Is niet alles al door VVD, CDA en D66 in de Kamer van Maxime Verhagen dichtgeregeld? De premier blijft altijd overeind.''

Tegenover het blok van de coalitie tekende zich aan het eind van de beschouwingen echter ook het blok af van de linkse oppositie. PvdA, SP en GroenLinks kwamen met een gezamenlijke motie om de minima te ontzien. Gezien alle schijnbewegingen van vooral PvdA-leider Bos, en SP-leider Marijnissen in het recente verleden over de wens om al of niet te komen tot een dergelijke blokvorming was dit een interessant detail. GroenLinks-leider Halsema gaf in haar enthousiasme over die samenwerking alvast haar ja-woord tegen haar twee toekomstige partners.

De Algemene politieke beschouwingen zullen los van de politieke botsingen de geschiedenis in gaan als het debat waar minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) zijn vinger in zijn keel stak. Hij maakte dat gebaar toen Bos kritiek uitte op het nieuwe zorgstelsel. Voor een kabinet dat onder leiding van Balkenende zegt respect, waarden en normen hoog in het vaandel te hebben was dat een onnodige smet, erkende Hoogervorst. De Kamer beschouwde het incident daarmee als afgedaan en Balkenende zelf kwam ook helemaal niet meer terug op de kwestie. Behalve indirect, door erop te wijzen dat ,,in deze tijd van beelden ook body language telt''.

www.nrc.nl dossier Rijksbegroting

    • Egbert Kalse