`Erkennen van Cyprus is harde voorwaarde'

Vlak voor het begin van de onderhandelingen met Turkije over toetreding tot de EU, dreigt het conflict met Cyprus roet in het eten te gooien. Wat blijft over van de afspraken die onder Nederlands voorzitterschap zijn gemaakt?

Volgende week moeten de onderhandelingen over toetreding van Turkije tot de Europese Unie beginnen. Afspraken daarover zijn vorig jaar gemaakt onder het Nederlandse EU-voorzitterschap. Recente uitspraken van Turkije dat het land de toegang zal blijven weigeren aan Cypriotische schepen of vliegtuigen, dreigen roet in het eten te gooien.

Cyprus, dat een lidstaat is van de Europese Unie, wordt door Turkije niet erkend. En dus, zo liet de Turkse regering onlangs weten, acht men zich ook niet genoodzaakt om het binnen de EU geldende douaneprotocol toe te passen op dit eiland. De EU-landen hebben deze week in krachtige termen gestelde ,,tegenverklaring'' gezonden, die door Turkije vervolgens weer is afgewezen.

Atzo Nicolaï, staatssecretaris voor Europese Zaken (VVD), vindt de opstelling van Turkije ,,ongelukkig en onnodig'', al hoeven de uitspraken er nog niet toe te leiden dat de gesprekken over toetreding worden afgeblazen. ,,De afspraken die onder het Nederlands voorzitterschap tussen de Europese Unie en Turkije zijn gemaakt, hielden niet in dat Turkije lidstaat Cyprus eerst volkenrechtelijk moest erkennen, voordat de onderhandelingen over een Turkse toetreding kunnen beginnen'', aldus Nicolaï.

Na de `big bang' met de toetreding van tien nieuwe landen in 2004, zonder dat die landen in alle opzichten al voldeden aan de voorwaarden tot toetreding, was gezegd dat het nooit meer zo zou gaan. Geen salami-tactiek meer, heldere voorwaarden. Daar komt nu in het geval van Turkije al niets meer van terecht.

Nicolaï: ,,De eisen aan Turkije zijn strenger dan die aan welke eerdere kandidaat dan ook. Wat betreft het douaneprotocol is het voldoende dat zij hebben ondertekend. Dat was de voorwaarde. Het gaat ook niet aan, nieuwe voorwaarden te stellen aan het begin van de onderhandelingen. Aan de Turkse verklaring hechten wij geen juridische waarde. Het gaat erom, hoe Turkije het douaneprotocol uitvoert.''

Turkse erkenning van Cyprus wordt nu wel een voorwaarde voor toetreding. Maar de onderhandelingen gaan wellicht wel tien jaar duren, dus hoeft Turkije tien jaar lang EU-lidstaat Cyprus niet te erkennen.

,,Hoe eerder de Turken dat doen, hoe beter het is natuurlijk. Het probleem van Cyprus ligt op het eiland zelf, overigens. De VN zijn de aangewezen instantie om het probleem van de deling van Cyprus op te lossen, niet de EU.''

Wat is de sanctie als Turkije doorgaat met het weren van Cypriotische schepen? Is het dan afgelopen met de onderhandelingen?

,,Als dat gebeurt, heeft Turkije dezelfde dag een groot probleem.''

En wat betreft Kroatië? Kan dit land nu lid worden van de EU zonder dat de van oorlogsmisdaden verdachte generaal Gotovina is gearresteerd en naar het tribunaal in Den Haag is overgebracht?

,,Niet de arrestatie van Gotovina is een voorwaarde voor Kroatië, maar voldoende samenwerking van de Kroatische regering aan het werk van het Tribunaal.''

De Staat van de Unie, het jaarlijkse kabinetsstuk over de Europese Unie, laat in het midden wat er moet gebeuren, wanneer Nederland en Frankrijk de enige landen blijven die door de afwijzing van de Europese grondwet de invoering van dit document blokkeren. Is het denkbaar dat Nederland alsnog ratificeert?

,,Wij zullen als regering dit verdrag niet nog een keer voor ratificatie aandragen, ook niet in licht gewijzigde vorm. Maar de Nederlandse regering kan niet in haar eentje bepalen wat de uitkomst van Europees overleg is. We moeten erover praten. Er komen geen trucjes: het wetsontwerp tot ratificatie is ingetrokken, en blijft ingetrokken.''

    • Raymond van den Boogaard