Eerst naar ritmeles (gerectificeerd)

De Beijing Midi School of Music is een van China's belangrijkste kweekvijvers voor pop- en rocktalent. Tijdens het Amsterdam China Festival in oktober zijn afgestudeerden van die school in Paradiso te horen.

it het bovenraampje van een verbouwde boerenschuur aan de rand van Peking, daar waar de stad overgaat in maïsvelden en brede uitvalswegen, klinkt het klagende geluid van een saxofoon die blues-achtige muziek maakt. Rond de schuur hangt een groepje jongeren rond dat er bijna schokkend modern uitziet vergeleken bij de boeren die het land even verderop bewerken. De jongens hebben lange, rood en blond geverfde haren en piercings door neus en lippen. Meisjes zijn er nauwelijks.

Het zijn leerlingen van de Beijing Midi School of Music, een verzameling van verspreid liggende, uit traditionele grijze baksteen opgetrokken schuren die nauwelijks opvallen in het boerenlandschap. Toch is dit een van China's belangrijkste kweekvijvers voor het pop- en rocktalent dat zich in oktober tijdens het Chinafestival in Paradiso zal presenteren. Een aantal leden van de band Muma (hobbelpaard) haalde hier zijn diploma, en daar is de school trots op. De groep zal in oktober voor het eerst in Nederland te horen zijn, samen met Chinese bands als Subs, Zuxiao Zushou, Second Hand Rose en Cold Fairyland. Allemaal bands waar we in Nederland nog nooit van hebben gehoord.

In de programmering van de bands in Paradiso toont het ,,grootste festival over Chinese kunst ooit in Nederland gepresenteerd'', zoals het Amsterdamse festival zelf zegt, zich van een verfrissend originele kant. Waar het festival, dat in oktober op diverse locaties in Amsterdam concerten en tentoonstellingen organiseert, verder vooral de al wat bekendere kunstvormen en kunstenaars brengt die al eerder in Nederland te bezien of te beluisteren waren, komt Paradiso met een programmering die de nieuwsgierigheid prikkelt.

Dat Paradiso dat kan, is niet alleen te danken aan de Nederlandse sinoloog en kenner van de Chinese pop- en rockmuziek Jeroen Groenewegen die de groepen selecteerde, maar ook aan Zhang Fan. Hij begon in 1993 met zijn voor China unieke school, waar leerlingen zich kunnen bekwamen in blues, jazz, rock en elektronische muziek. Dat is op de door de staat gesubsidiëerde Chinese conservatoria zo goed als onmogelijk. Er lopen zo'n driehonderd leerlingen van 18 jaar en ouder rond, die een tweejarige opleiding volgen.

De school is alleen weggelegd voor kinderen met ouders die er rijk genoeg voor zijn. Het schoolgeld is er zelfs hoger dan dat voor de beroemdste Chinese universiteiten, want de staat verleent geen cent subsidie. De leerlingen, voor ruim negentig procent jongens, zijn meestal niet naar de school gekomen om snel rijk of beroemd te worden, howel een enkeling toegeeft daar wel van te dromen. Maar dat is niet makkelijk, want ze hebben hun hart verloren aan muzieksoorten waar zeker in China nauwelijks een markt voor is. Niet de popmuziek, die directeur Zhang omschrijft als ,,saai en gemakkelijk'', maar stijlen als fusion, blues, funk en jazz hebben hun eerste voorkeur.

Roodgeverfd haar

Li Guobiao heeft deze zomer zijn diploma gehaald, en hij is één van de weinigen van zijn vriendengroep die nu redelijk kan leven van de muziek. ,,Ik speel in twee bands'', zegt de twintigjarige jongen met roodgeverfd haar. ,,Met de ene band treed ik drie of vier keer in de week op met covers van bekende popbands. Daar is veel vraag naar in de bars in Peking, meer dan naar jazz of rock. Maar het liefste speel ik in mijn andere band. Dan experimenteren we met jazz en funk, maar dat is voorlopig nog alleen voor onszelf'', aldus Li.

Is het makkelijk stijlen als blues en jazz op Chinese studenten over te brengen? ,,Nee'', zegt directeur Zhang Fan stellig. ,,Nieuwe studenten hebben over het algemeen een heel slecht ritmegevoel. De Chinese muziektraditie is stijf, en ligt daarmee dicht tegen Duitse marsmuziek aan. In genres als de Peking Opera volgt de muziek niet het ritme, maar het ritme volgt de muziek. Dat werkt allemaal tegen'', aldus Zhang, die vertelt dat Chinezen bij rockconcerten vaak stokstijf staan te luisteren en niet meebewegen op de muziek, want in de Chinese traditie hoor je je niet spontaan en ongecontroleerd te bewegen.

,,We beginnen dan ook met ritmelessen. Ze moeten in hun handen klappen op de maat van hun hartslag, en ze leren bewegen op salsa en bossa nova. Ze hebben geen gevoel voor de `groove' van muziek, dat leren we ze.'' Zhang vertelt van een Amerikaanse saxofonist die vooral moeite had om de studenten enige spontaniteit bij te brengen. ,,De enige Chinese uitdrukking die hij hier heeft geleerd, is `ontspan je', dat zei hij steeds weer tegen zijn leerlingen.''

Het valt op dat de meeste leerlingen zich weliswaar heel alternatief en wild kleden, maar dat het bij nader inzien toch heel keurige, welopgevoede jongeren blijken. Neem Huang Jinchai. Ze is een van de weinige meisjes op de school. Ze heeft geblondeerd haar, ze draagt blauwe oogschaduw, haar paarse truitje hangt aan één kant van haar schouder en haar witte rokje is gerafeld. Maar over haar ouders praat ze met een diep respect. ,,Ik ben mijn ouders dankbaar dat ik naar deze school kan, ik denk dat het een goede investering in mijn toekomst is. Als die die zich heeft terugbetaald, dan kan ik iets voor ze terugdoen'', aldus Huang, die uit een provincie ver van Peking komt.

Haar muzikale ambities zijn ook van het meer degelijke soort. Natuurlijk zou ze graag zangeres en gitarist bij een band worden, maar voor het geval dat dat niet lukt, leert ze ook hoe je elektronische muziek op de computer maakt. ,,Daar kan je heel veel kanten mee op. Je kunt er een begeleidingstape mee maken voor bands, maar ook filmmuziek of de elektronische tunes in een computerspelletje'', zegt Huang, die zich daar niet te goed voor voelt. Ze leerde de school kennen toen ze het muziekfestival dat de school erg jaar organiseert bezocht. Dat festival, dat in oktober in Peking plaatsvindt, is dé ontmoetingsplaats voor alle alternatieve bands en hun publiek in China. Gedurende tien dagen treden er tegen de vijftig bands op, waaronder dit jaar ook zes buitenlandse. De Chinese bands hebben namen als The Blood Drum Spirit, Liquid Oxygen Bottle en The Brain Failure, sommige werken met Chinese, andere met Engelse teksten. Het festival trekt dagelijks zo'n 20.000 mensen.

De kans dat Chinese bands ook internationaal doordringen, schat Zhang niet hoog in. ,,Kijk maar naar Japanse jazzbands, die hebben het in het westen ook nooit echt gemaakt. Ik denk dat het westerse publiek vooral komt uit curiositeit, omdat het exotisch is. Het is net zoals wij graag kijken naar een westerling die meespeelt in een Peking Opera. Leuk om te zien, maar iedereen weet dat het niveau van zo'n westerling niet kan tippen aan wat we van Chinese artiesten verwachten.''

Daarmee raakt Zhang aan het thema van de universaliteit van de kunst, dat eerder ook speelde toen Chinese beeldende kunstenaars voor het eerst in het buitenland te zien waren. Kregen we die te zien omdat het zo interessant was dat er ook in China moderne, in principe op het westen geïnspireerde beeldende kunst werd gemaakt, of is die kunst van intrinsiek belang, los van het land waar die wordt geproduceerd?

Meetellen

Voor de beeldende kunst, en ook voor componisten als Tan Dun en Guo Wenjing, lijkt dat debat inmiddels achter de rug: zij worden nu vooral gepresenteerd als kunstenaars in hun eigen recht, die weliswaar uit hun specifieke culturele achtergrond putten, maar die internationaal vooral meetellen om het hoge niveau van hun prestaties.

Voor de Chinese rockmuziek ligt dat anders. ,,Je ziet het ook aan de vragen die ze van buitenlandse journalisten krijgen. Die gaan vooral over censuur in China en over het politieke klimaat hier, maar niet over hun muziek'', zo weet Zhang. Dat is een klacht die vroeger ook veel door Chinese filmmakers werd geuit, maar een filmmaker als Zhang Yimou, de maker van de film Hero, ook tijdens het festival te zien, zal zo'n vraag inmiddels veel minder krijgen.

Geen enkele Chinese groep telt nog echt mee in de internationale pop- en rockscene. Dat is ook moeilijk: waar Chinese moderne componisten vooral doorbraken door een creatieve combinatie van westerse en traditionele Chinese muziek, genres die ze allebei grondig beheersten, beginnen veel Chinese rockers zonder veel achtergrond in welke muzikale traditie dan ook.

Zhang neemt in principe elke leerling aan die het schoolgeld kan betalen, zelfs al zou zo iemand nog nooit een instrument hebben aangeraakt. Vooral de gitaristen zijn vaak pas laat met het instrument begonnen, want als Chinese ouders hun kinderen op muziekles doen, dan gaat het meestal om westerse klassieke muziek op de piano.

De 23-jarige Meng Xi, die door een grote roze bril de wereld in kijkt, heeft een hoger niveau dan de meeste van zijn klasgenoten. Hij speelt al vanaf zijn vierde jaar piano, daarin gestimuleerd door zijn moeder die muzieklerares is. Hij houdt nog steeds veel van klassieke muziek, maar hij voelt zich daarin onvoldoende vrij om zich echt te uiten. Een paar jaar terug leerde hij zichzelf daarom gitaar spelen. ,,Ik zie dat veel medeleerlingen worstelen met de lessen, omdat ze wat de docenten zeggen gewoon niet kunnen plaatsen. Daar heb ik gelukkig meer handvatten voor'', zegt Meng, die het niveau van de lessen voor hemzelf soms wat aan de lage kant vindt.

Meng studeerde deze zomer af, maar samen met een groep vrienden blijft hij nog een jaartje langer op de school. Ze willen zich vooral verder verdiepen in muziek maken via de computer, eigenlijk ook een beetje omdat ze anders niet goed weten wat ze moeten doen. Het is moeilijk om een band te vinden of op te richten, zeker als je muziek wilt brengen die buiten de mainstream valt. Gesubsidieerde pop- en rockpodia zijn er in China niet.

Maatschappijkritiek

Pop-en rockmuziek is ook nog maar heel nieuw in China. Het begon met de nu 44-jarige rockster Cui Jian, die in de jaren tachtig vooral rauwe, controversiële muziek met maatschappijkritische teksten maakte. Hij mocht lange tijd niet in China optreden, zeker niet nadat zijn teksten als een soort geuzenliederen werden overgenomen door de studenten die in het voorjaar van 1989 deelnamen aan de opstanden op het Plein van de Hemelse Vrede.

Op dit moment is maatschappijkritiek zeker geen leidend thema meer bij China's rockers, en Cui Jian is nauwelijks nog populair onder de jongere generatie. Erg hemelbestormend doet die jonge generatie niet aan, zoekend is misschien een beter woord. Zo is er de 27-jarige Led-Zeppelin-fan Pan Feng. Hij is pas afgestudeerd, en nu weet hij niet goed wat hij moet. ,,Ik zie wel hoe het loopt, als ik de zekerheid van een baan had gezocht, dan was ik niet in de muziek gegaan'', zo licht hij een beetje verveeld toe.

Begin jaren negentig was de sfeer op de school anders. Toen waren de leerlingen ouder, eigenzinniger en hardwerkender. ,,Nu gaan ze veel naar internet-bars en ze doen braaf wat de leraren zeggen'', zegt Zhang. ,,Ze hebben geen maatschappijkennis, ze kopiëren Chinese en internationale voorbeelden en ze willen hoge cijfers halen voor hun eindexamen. Ze zijn gewoon niet zo creatief'', aldus Zhang, die hoopt dat dat nog verandert als ze tien jaar meer levenservaring hebben.

,,Rock'n'roll en blues geven commentaar op de omgeving. Ik vind dat Chinese blues anders moeten zijn dan die in het buitenland. Het moet gaan over persoonlijke, eigen Chinese verhalen, die je via het muzikale stramien van de blues naar buiten brengt'', aldus Zhang.

Chinapop is te zien op 14 oktober in Paradiso, Amsterdam.

Het Amsterdam China Festival vindt de hele maand oktober plaats op diverse locaties in Amsterdam. Inl: 0900-0192 of www.amsterdamchinafestival.nl

Rectificatie

Bij het stuk van Garrie van Pinxteren over de Beijing Midi School of Music (Cultureel Supplement, 23 september) staat onvolledige informatie over de optredens van Chinese popmusici op het Amsterdam China Festival. China-pop is namelijk niet alleen in Paradiso, maar ook in de Melkweg te zien. De precieze optreeddata zijn 13 t/m 15 oktober (en niet 14 oktober zoals in het Cultureel Supplement stond). Zie ook: www.china.paradiso.nl en www.keepmakingsense.com

    • Garrie van Pinxteren