Een Franse spiegel aan de overkant van de Rijn

Zowel Frankrijk als Duitsland kampt met achterstallig onderhoud. Daarom kijken Franse politici bezorgd naar de Duitse verkiezingsuitslag.

Correctie op eerdere aankondigingen: de aankomende Franse presidentskandidaat Nicolas Sarkozy en de Duitse kanselierskandidate Angela Merkel zijn toch níet twee gezichten van één harmonieus snorrende nieuwe motor van Europa.

Als de Frans-Duitse as van de toekomst, zo poseerden Sarkozy en Merkel nog samen in juni, toen de Duitse oppositieleider een kenningsmakingsbezoek aan Parijs bracht. Maar toen leek zij af te stormen op een stembusoverwinning bij de Duitse Bondsdagverkiezingen van afgelopen weekeinde. En Sarkozy houdt van winnaars.

Een dag na de nipte overwinning van de Merkel bracht de entourage van Sarkozy nog zijn felicitatiebriefje aan haar naar buiten. ,,Het vertrouwen dat de Duitse kiezers je hebben gegeven, bevestigt dat de ideeën en de waarden die wij delen juist zijn'', klonk het daarin zelfverzekerd.

De volgende dag al wimpelde de voorzitter van regeringspartij UMP geïrriteerd een verslaggever van Le Monde af, die wilde weten of hij zich als hervormer zelf ook aangedaan voelde door haar tegenvallende score. Sarkozy: ,,Ik ben een niet te identificeren politiek object.'' Kortom: liever een politieke UFO dan geestverwant van een verliezer.

In afwachting van de nog onvoorspelbare kleur die de Duitse regering zal aannemen beperkten de officiële reacties in Parijs zich deze week tot verzekeringen dat aan de nauwe Franse-Duitse band door de nieuwe verhoudingen in Berlijn niets zal veranderen. Ondertussen is het alsof aan `de andere kant van de Rijn' een grote spiegel hangt waarin Franse politici kunnen zien wat het electoraat thuis zal willen. Van links tot rechts werden de uitslagen in Duitsland vertaald in aanwijzingen voor de eigen kansen bij de Franse verkiezingen in 2007.

Ze kunnen zich daarbij aangespoord voelen door economen en andere waarnemers, die zeggen dat Frankrijk en Duitsland in dezelfde kritische fase verkeren. Ze delen hun ziektes: een te dure verzorgingsstaat met een te hoge werkloosheid en te weinig economische groei. En ze delen het onvermogen om politieke oplossingen te bieden – bij gebrek aan een krachtige hervormingspolitiek.

De econoom en jurist Nicolas Baverez noemde de Duitse verkiezingen vorige week in Le Figaro vanwege de economische overeenkomsten ook voor Frankrijk ,,beslissend''. Hij formuleerde de hoop dat steun van de Duitse kiezers voor krachtiger hervormingen ertoe zouden bijdragen dat ook de Franse verkiezingsstrijd in 2007 zal draaien om ,,verschillende geloofwaardige projecten om het land te moderniseren en de opgelopen achterstand in te halen''. Volgens Baverez lijken links en rechts in Frankrijk tot nu toe eerder verwikkeld in een onderlinge race om de ,,constructie van het antiliberalisme in één land''.

Zijn hoop dat daarin verandering komt zal deze week niet zijn versterkt. Links én rechts blijken de uitslag van de Duitse verkiezingen op te vatten als een waarschuwing dan een al te ingrijpende hervormingskoers door de kiezers niet gewaardeerd zal worden.

De linkse partijen in Frankrijk waren ook eensluidend tevreden over de ,,nederlaag van het harde liberalisme'' van Merkel, zoals de Socialistische Partij van oppositieleider François Hollande het in haar reactie formuleerde. Maar de vreugde over de meevallende score van geestverwant Schröder maakte bij de Franse socialisten snel plaats voor ongerustheid over de opkomst van de Duitse Linkspartei. Ook de Fransen hebben immers hun gauche de la gauche, in 2002 al zo sterk dat de socialistische presidentskandidaat Jospin al in de eerste verkiezingsronde sneuvelde. De splinters op links-links zijn al weken in de slag om te wennen aan het idee van één gezamenlijke presidentskandidaat.

Kandidaat daarvoor is oud-premier Laurent Fabius, inmiddels door landgenoten al hun eigen Oskar Lafontaine genoemd – naar de Duitse aanvoerder van de Linkspartei. Het verschil is dat Fabius – nog – binnen de grote moederpartij probeert de koers naar links te verleggen. Hij hoopt op één antiliberale kandidaat voor heel links – maar wordt daarbij gehinderd door het feit dat hij zelf jaren lang op de relatief liberale rechterflank van de PS opereerde.

Op rechts werden de Duitse verkiezingen niet veel anders gelezen. Geestverwanten van president Jacques Chirac en premier Dominique de Villepin trokken de les dat de UMP ,,zeker geen al te liberaal model'' moet nastreven, zoals minister van Defensie Michèle Alliot-Marie het zei. Parlementsvoorzitter Jean-Louis Debré, ook een Chirac-getrouwe, concludeerde dat ,,doorschieten naar extreme voorstellen'' electoraal desastreus zal zijn.

Alleen Sarkozy ziet het anders. De nummer twee van de regering-Villepin meent dat de Duitse kiezers ,,voor hervorming'' gekozen hebben. Een grote meerderheid van de Duitse kiezers heeft immers gestemd op de hervormingsprogramma's van ofwel CDU-CSU, of de liberale FDP, of de SPD van kanselier Schröder. De laatste werd deze week overigens door een partijgenoot van Sarkozy, ex-minister Fillon, ,,op veel punten liberaler dan wij'' genoemd.

    • René Moerland