Dropjes laten rondgaan mag niet meer

De Algemene beschouwingen waren minder fel dan woensdag. De VVD trok de aandacht met de kilometerheffing, de SGP had zorgen over haar subsidie, en de voorzitter was streng.

Op de tweede dag van de Algemene politieke beschouwingen, gisteren in de Tweede Kamer, had PvdA-fractievoorzitter Wouter Bos het weer over het nieuwe zorgstelsel van minister Hans Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD). Maar deze keer stak de minister alleen het pootje van zijn leesbril in zijn mond. Een dag eerder had hij de Tweede Kamer zijn excuses aangeboden omdat hij zijn wijsvinger ver in zijn keel had gestoken toen Bos zei dat artsen in het nieuwe zorgstelsel minder te zeggen zouden krijgen dan verzekeraars, en dat ouderen en chronisch zieken meer zouden gaan betalen dan het kabinet had gezegd. Dat gebaar, zei Hoogervorst aan het eind van de eerste dag, ,,paste niet'' bij zijn functie en niet bij het debat.

Gisterochtend, voordat het debat over de Algemene politieke beschouwingen begon, legde minister Cees Veerman (Landbouw, CDA) zijn arm over de schouder van Hoogervorst. Minister Piet Hein Donner (Justitie, CDA) hield even de arm van Hoogervorst vast en Kamerlid Bibi de Vries, vice-fractievoorzitter van de VVD, pakte met twee handen de handen van Hoogervorst en kneep erin. In het debat zei niemand er nog iets over.

Maar Kamervoorzitter Frans Weisglas (VVD) wilde nog wel iets zeggen over het gedrag van politici in de Kamer. Hij vond dat de staatssecretarissen Joop Wijn (Financiën, CDA) en Mark Rutte (Onderwijs, VVD) moesten ophouden met het uitdelen van dropjes. Hij noemde het ,,geen gezicht voor de kijkers thuis'' dat er na de lunchpauze nog bijna geen Kamerleden in de zaal zaten toen hij de vergadering had geopend. En hij werd woedend omdat een paar Kamerleden, onder wie VVD-fractievoorzitter Jozias van Aartsen, achterin de zaal stonden te praten en te lachen. Hij had genoeg van het ,,geklets'', riep hij. ,,Er komen heel veel reacties binnen van mensen die zich ergeren aan het gedrag van Kamerleden. Nu is het afgelopen. De leden komen binnen, nemen plaats op hun stoel en volgen het debat. Ze gedragen zich zoals volksvertegenwoordigers zich behoren te gedragen.''

Op de eerste dag van de Algemene beschouwingen had Weisglas ruzie gekregen met Kamerlid Hilbrand Nawijn (Groep Nawijn). Hij vond dat hij minder tijd kreeg voor zijn bijdrage aan het debat dan de andere fractievoorzitters. Weisglas zei dat ,,de klok'' Nawijn niet toestond nog langer te praten. Nawijn riep: ,,Niet de klok, ú staat het mij niet toe.'' Op de tweede dag van de beschouwingen maakte Nawijn geen gebruik meer van zijn spreektijd.

Het debat zelf was op de tweede dag minder heftig dan op de eerste dag. PvdA-fractievoorzitter Bos was opnieuw scherp in zijn kritiek op het nieuwe zorgstelsel. Hij noemde weer de ouderen en chronisch zieken die meer zouden moeten betalen voor ziektekosten dan het kabinet heeft beloofd. CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen had erop gereageerd door Bos een ,,vos in het bos'' te noemen die ,,niet helemaal eerlijk'' was, en Bos zei daarna dat Verhagen ,,uit zijn nek'' kletste. Maar minister-president Jan Peter Balkenende (CDA), die op de tweede dag van de beschouwingen het woord voerde namens het kabinet, reageerde op Bos met minder duidelijke zinnen. Hij had het over de ,,gestandaardiseerde premie'', de ,,differentiatie in het stelsel van marktwerking'' en over ,,gemiddelden'' waarop het kabinet de compensatie van de zorgkosten had gebaseerd.

Balkenende reageerde op dezelfde manier op interrupties van fractievoorzitter Femke Halsema (GroenLinks) over de koopkracht van gezinnen met weinig inkomen. Maar hij ging wel in op haar verzoek om een passage over de koopkracht voor te lezen uit de Macro Economische Verkenningen van het kabinet. Balkenende begon te lezen over tweeverdieners met kinderen en met anderhalf keer modaal inkomen. Die zaten, zei hij – en toen stopte hij even – ,,op nul''. Halsema lachte. Dat was precies, vond ze, wat Balkenende eerst niet had willen zeggen.

Balkenende deed zelf gisteren vooral zijn best om te laten zien dat hij de onvrede van ,,de mensen in het land'' over zijn kabinet begreep. Ze waren onzeker geworden, dacht hij, door de ingrijpende maatregelen die waren genomen – maar die ,,noodzakelijk'' waren. Balkenende wilde ook laten zien dat hij boven de partijen stond. Aan het eind van het debat, na middernacht, vroeg hij de Tweede Kamer om met hem ,,schouder aan schouder'' te staan op de ,,dijken van de verdraagzaamheid in ons land''. ,,Ook dat besef heeft in dit debat doorgeklonken: oprechte betrokkenheid van iedere politicus bij de toekomst van onze samenleving.''

Er waren tijdens de Algemene beschouwingen ook partijen die vooral aandacht vroegen voor zichzelf. Soms was dat bewust. SGP-fractievoorzitter Bas van der Vlies begon in zijn bijdrage óók over de rechtszaak die tegen de SGP was aangespannen omdat vrouwen geen lid van de partij mogen worden. De SGP had die zaak verloren. Volgens de rechter zou de overheid de partij geen subsidie meer moeten geven. Van der Vlies zei: ,,Als dit vonnis in hoger beroep overeind blijft, zijn verregaande gevolgen te verwachten, niet alleen voor de SGP. Ik durf de stelling te verdedigen: als de SGP valt, valt er meer.''

Van de VVD kan het nauwelijks de bedoeling zijn geweest dat ze zo veel aandacht kregen. Tijdens het debat bleek opeens dat er een conflict was in de VVD-fractie over de kilometerheffing. Van Aartsen zei op de eerste dag van de beschouwingen dat de VVD daar tegen was. ,,We geloven er gewoon niet in.''

Maar Kamerlid Pieter Hofstra van de VVD had vorig jaar nog een motie ingediend waarin hij de regering vroeg om snelle invoering van de kilometerheffing. Hij noemde de uitspraak van Van Aartsen ,,een ongeluk''. Van Aartsen zei tegen journalisten dat híj de baas was in de fractie. ,,Ik zet de lijn uit.'' Maar gisteren zei hij dat de VVD de kilometerheffing te duur vindt. Halsema zei: ,,Volgens mij kunnen we concluderen dat de VVD vóór is als het goedkoper kan.'' Van Aartsen zei: ,,U legt het maar uit zoals u wilt.''

    • Petra de Koning