Arubanen willen waar voor hun stem

Op Aruba worden vandaag verkiezingen gehouden. De regering van het eiland, dat sinds 1986 een onafhankelijke status kent, heeft een gespannen verhouding met Nederland.

Op het erf van Mady Kock staat een gele vlag. De Arubaanse wist eigenlijk niet op wie ze ging stemmen, tot ze van regeringspartij Movemiento Electoral di Pueblo (MEP) een dak kreeg voor het gebouwtje waaruit ze verse kokosnoten aan toeristen verkoopt. Nu nog een vergunning. Ze probeert het bedrijfje al jaren van de grond te krijgen.

Aruba ziet geel. Op drukke kruispunten, auto's en in tuinen staan vlaggen en campagneborden van de MEP. De sociaal-democratische partij van premier Nelson Oduber spendeerde naar schatting een miljoen euro, in de hoop vandaag opnieuw de absolute meerderheid in het Arubaanse parlement te behalen. Nu beschikt de partij over twaalf van de 21 zetels in de Staten van Aruba. Het hele kabinet bestaat zelfs alleen uit MEP-ministers.

Uit de afgelopen dinsdag gepresenteerde miljoenennota blijkt dat de Nederlandse regering zich zorgen maakt over de Arubaanse overheidsfinanciën. Hoewel het Aruba sinds 1986, toen het uit het Antilliaanse staatsverband stapte en een autonoom land binnen het koninkrijk werd, economisch voor de wind gaat, bedroeg de staatsschuld vorig jaar ruim 700 miljoen euro. Het begrotingstekort liep op tot honderd miljoen euro.

In de lopende onderhandelingen binnen het koninkrijk over de nieuwe staatkundige structuur – de Antillen worden medio 2007 opgeheven waarbij de vijf eilanden los van elkaar banden met Nederland aangaan – legt het kabinet Balkenende de nadruk op herstel van openbare financiën, verbetering van bestuur en rechtshandhaving. Dat geldt ook voor Aruba.

Het kabinet Oduber III was de afgelopen vier jaar een moeilijke gesprekspartner voor Nederland. Discussies over de acceptatie van het homohuwelijk en de door Nederlanders geleide Antilliaans-Arubaanse kustwacht stuitte op veel verzet van de premier en zijn minister van Justitie, Rudy Croes. Volgens Oduber's aartsrivaal Mike Eman, leider van de aan het CDA gelieerde Arubaanse Volkspartij (AVP), is de relatie tussen Nederland en Aruba sinds het aantreden van de MEP verslechterd omdat ,,binnen de huidige regering stromingen leven die hoog inzetten op onafhankelijkheid en heel krampachtig reageren op commentaar''.

Eman meent dat de onafhankelijke rechtstaat niet in goede handen is bij de MEP: ,,We hebben gezien dat rechters publiekelijk door ministers werden uitgescholden voor vonnissen die de regering onwelgevallig waren''. In het AVP-partijprogramma schrijft Eman dat door de MEP ,,op ongekende schaal druk is uitgeoefend op de rechterlijke macht, het openbaar ministerie en het politieapparaat.''

Jan van der Straten, die tot zijn recente pensionering als politiecommissaris leiding gaf aan de zaak rond de geruchtmakende verdwijning van de 18-jarige Amerikaanse scholiere Natalee Holloway, herkent die druk. In elk geval waar het de politie en intimidatie van individuen betreft. ,,Als het politieke klimaat niet verandert'', zegt Van der Straten, ,,zullen de Nederlandse zorgen over Aruba alleen maar toenemen''.

De nieuwe partijen Democracia Real, RED en MPA, opgericht tijdens de alleenheerschappij van de MEP, profileren zich als herstellers van de rechtstaat en bestuurlijke kwaliteit. Zo zet RED zich onder leiding van pater Rudy Lampe in voor integriteit van bestuur, legt advocate Monica Arends-Kock van de MPA de nadruk op armoedebestrijding en wil advocaat Andin Bikker van Democracia Real een einde aan wat hij ziet als de politieke vervolging door de MEP. De afgelopen regeerperiode zijn 25 diensthoofden en 300 ambtenaren op non-actief gezet, terwijl het overheidsapparaat met 2.000 nieuwe mensen is uitgebreid. Volgens Marisol Lopez-Tromp, tweede op de lijst na Oduber, was die uitbreiding noodzakelijk om nieuwe projecten uit te voeren en is er geen sprake geweest van een politieke agenda.

Op de laatste avond van de verkiezingscampagne staan de straten vol in het plattelandsdorp Santa Cruz, de thuisbasis van de MEP. Vanaf een podium voor de sporthal, vernoemd naar wijlen Betico Croes – de grote voorvechter van een onafhankelijk Aruba – spreekt premier Oduber de mensenmassa toe.Al dansend gooien de kandidaten T-shirts het publiek in. De jonge MEP-politica Marisol Lopez-Tromp draait behendig met haar heupen. ,,Marisol, Marisol'', schreeuwt Mady Kock, ,,hoe staat het met mijn vergunning?'' Mady krijgt te horen dat ze volgende week navraag moet doen bij de bevoegde instantie. Ze kijkt sip. Volgende week zijn de verkiezingen voorbij en heeft haar stem geen waarde meer. Maar volgens Lopez-Tromp werkt het zo niet. ,,Mensen denken'', zegt ze, ,,dat ik persoonlijk vergunningen, terreinen of uitkeringen kan geven of wegnemen, maar daar zijn nauwgezette procedures voor.''

Mady geeft de MEP nog een laatste kans. Ze voelt wel veel voor pater Rudy Lampe's ideeën over integer bestuur, een discussie die ze mist binnen de MEP. Maar die partij is toch de grootste, en misschien is zij de komende periode nu eindelijk aan de beurt.