Armste landen zijn nog lang niet uit de brand

Het kwijtschelden van de schulden van de allerarmste landen staat dit weekeinde hoog op de agenda van de vergaderingen van IMF en Wereldbank. Maar dat was toch al lang geregeld?

Groundhog Day, zo noemt de ontwikkelingsorganisatie Oxfam de situatie die komend weekeinde dreigt in Washington. Morgen en zondag houden het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Wereldbank hier hun jaarvergadering, en hoog op de agenda staat de schuldkwijtschelding voor de allerarmste landen.

Schuldkwijtschelding? Maar daarover was toch op de G7-bijeenkomst van afgelopen zomer in het Schotse Gleneagles met veel fanfare al een akkoord gesloten? Inderdaad, zoals er in de afgelopen jaren al heel veel akkoorden over zijn geweest, bijvoorbeeld het zogenoemde HIPC-initiatief voor de diepverschuldigde arme landen.

In de film Groundhog Day uit 1993 herleeft het personage van hoofdrolspeler Bill Murray tot gekmakens toe telkens dezelfde dag. Zo gaat het ook met de kwijtschelding. De zeven rijkste industrielanden kwamen dan in Schotland wel overeen om 40 miljard dollar (33 miljard euro) aan schulden af te schrijven, de details zouden later moeten worden geregeld.

Dat `later' is nu, maar er zijn complicaties. Allereerst zijn er landen die veel geld spenderen aan ontwikkelingssamenwerking en een grote rol spelen bij de schuldsanering maar geen lid zijn van de G7, zoals Nederland en ook België. Zij zien zich geconfronteerd met toezeggingen die buiten hen om zijn gegaan, maar wel geld kosten.

Daarover zal dit weekeinde opheldering moeten komen, temeer omdat er nog een tweede probleem speelt: de hardheid van de toezeggingen die door de G7 zijn gedaan. De schuldkwijtschelding loopt met name via de Wereldbank, en kan ten koste gaan van andere geldstromen van de Wereldbank, en van de individuele donorlanden, naar de Derde Wereld. President Paul Wolfowitz van de Wereldbank waarschuwde daar gisteren voor. ,,We moeten een consensus krijgen voor noodzakelijke toezeggingen dat de schuldkwijtschelding niet ten koste gaat van IDA [de International Development Association, het leenloket van de Wereldbank, red.], en niet ten koste gaat van de ontwikkelingslanden zelf'', aldus Wolfowitz.

Dat is geen uitgemaakte zaak. Het verhogen van de budgetten voor ontwikkelingssamenwerking, zoals al toegezegd tijdens een conferentie in 2002 in Monterrey en daarna vaak herhaald, moet in de praktijk nog blijken. Op de grote conferentie van de Verenigde Naties van eerder deze maand in New York werden de zogenoemde Millenniumdoelen die in 2015 op het gebied van armoede en ontwikkeling moeten worden gehaald, nipt in de tekst van de slotverklaring gehouden.

Zou er dit weekeinde, als de ministers van Financiën van de industrielanden samenkomen, wel een doorbraak komen? Wolfowitz noch IMF-directeur Rodrigo de Rato wilde zich er gisteren op vastleggen dat er dit weekeinde harde afspraken worden gemaakt over de precieze financiering van de schuldkwijtschelding van de armste landen. Waarna zich inderdaad het script van Groundhog Day dreigt te voltrekken: alles begint alweer overnieuw, popsterren als Bono, Bob Geldof en Madonna ten spijt.

Kwijtschelding is niet de enige noot die moeten worden gekraakt. Gepraat zal ook worden over een herverdeling van de stemmen in het bestuur van IMF en Wereldbank, die samenhangt met de verdeling van het aandeelhouderschap.

Zo moeten de opkomende landen die een steeds grotere rol spelen in de wereldeconomie, die rol beter weerspiegeld zien in hun zeggenschap in de twee instituten. Maar ook dergelijke veranderingen gaan langzaam. En dan is er nog de internationale economie zelf, waar blijvende onevenwichtigheden kunnen worden versterkt door de effecten van de gestegen olieprijs.

Dit laatste onderwerp zal de discussie in Washington waarschijnlijk beheersen, zeker nu na de verstorende invloed van Katrina de aankomst van de nieuwe orkaan Rita in het zuiden van de Verenigde Staten de energiehuishouding van de VS verder overhoop kan gooien.

Voor de vertegenwoordigers van de armste landen moet het intussen een wrange gewaarwording zijn dat voor een orkaanschade in de westerse wereld in een paar weken tijd een vijfvoud van het geld wordt vrijgemaakt dat zo moeizaam voor schuldkwijtschelding bijeen wordt geschraapt.