Vier `nieuwe' Rembrandts

Bij recente onderzoekingen door het Rembrandt Research Project (RRP) zijn vier `nieuwe' olieverfstudies van Rembrandt ontdekt. Dit heeft prof.dr. Ernst van de Wetering, leider van het RRP, vandaag bekendgemaakt.

Het gaat om Belichtingsstudie van een vrouw met witte muts (ca. 1640), Studie van een wenende vrouw (ca. 1644), Studie van een oude man met baard (1659) en Studie van een oude man in profiel (circa 1661). Ze werden tot nu toe beschouwd als werken of voorstudies van leerlingen van Rembrandt.

,,Het is net als met de ontdekking van Amerika'', aldus Van de Wetering. ,,De doeken waren al bekend, maar nu ze kunnen worden beschouwd als echte Rembrandts komen ze in een heel ander licht te staan.'' De vier werken zijn tot en met 4 december te zien in Museum het Rembrandthuis in Amsterdam.

De ontdekking begon toen Van de Wetering ruim twee jaar geleden via veilinghuis Sotheby's werd gewezen op de Belichtingsstudie van een vrouw met witte muts, die tot 1931 als een echte Rembrandt werd beschouwd, maar daarna werd `afgeschreven'. Uit het onderzoek van Van de Wetering en restaurator Martin Bijl bleek dat het doek na 1640 was uitgebreid en ingrijpend was overgeschilderd. Daarbij werd onder andere de oorspronkelijke sobere witte kraag van de vrouw bedekt met een bontkraag, vermoedelijk om de voorstudie zo meer op een `echt' portret te laten lijken. Na uitgebreid technisch, stilistisch en kostuumhistorisch onderzoek besloten Van de Wetering en Bijl de overschilderingen te verwijderen. ,,Doorslaggevend was daarbij dat we konden zien dat de verf van de bontkraag in het craquelé van de oorspronkelijke kraag was getrokken'', aldus Van de Wetering. ,,Het moest dus wel een latere overschildering zijn.''

De herontdekking van de Belichtingsstudie van een vrouw met witte muts werpt volgens Van de Wetering een nieuw licht op de wijze waarop we naar het oeuvre van Rembrandt kunnen kijken. Zeker drie van de vier werken beschouwt hij als studies waarbij Rembrandt `uitprobeerde' hoe een bepaalde lichtval zou werken voor een geportretteerde, mogelijk om deze uitwerking voor te leggen aan de opdrachtgever.

Volgens Van de Wetering is men tegenwoordig al snel geneigd Rembrandt als een vroeg-romantische kunstenaar te beschouwen die in volledige autonomie wekte. ,,Deze studies tonen echter aan dat hij ook olieverfschetsen maakte om technische dingen uit te proberen.'' Hij denkt dat de Witte muts mogelijk een voorstudie is geweest voor het Dubbelportret van Dominee Anslo en zijn vrouw (1641) uit de Gemäldegalerie in Berlijn. Opmerkelijk is wel dat daar het gezicht van de vrouw meer in het licht staat en vanaf de andere kant is weergegeven.

Gezien de `herontdekking' van deze vier studies sluit Van de Wetering het niet uit dat er in de toekomst meer `nieuwe' Rembrandts zullen opduiken. ,,De scheidslijn tussen voorstudies die Rembrandt zelf maakte en kopieën van zijn leerlingen was lang onduidelijk. Daarbij bestond de tendens om al die werken maar aan leerlingen toe te schrijven. De ontdekking van deze studies maakt duidelijk dat sommige van die toeschrijvingen in de toekomst mogelijk moeten worden herzien.''

    • Hans den Hartog Jager