Een woonwagenkamp na Katrina

Orkaan Rita zwelt aan terwijl het psychologische effect van voorgangster Katrina nog niet eens is uitgewerkt. De orkanen laten zien hoe gevoelig de Amerikaanse oliesector is.

Op het terrein van Shell aan de rivier de Mississippi wordt gebouwd. Niet aan nog meer grote witte ronde opslagtanks, de bestaande kunnen de doorvoer van de 1,1 miljoen vaten ruwe olie per dag wel aan. Nee, aan riolering, bestrating, een kinderspeeltuin. Want hier, voorbij de bewaking, achter het hek en letterlijk in de schaduw van een olietank, staan sinds enkele dagen tientallen stacaravans strak in het gelid. Het moeten er in totaal 165 worden.

Ook al doet de naam van het nabijgelegen dorp Welcome anders vermoeden, dit is een verre van vriendelijke woonomgeving. Hier, 99 kilometer ten noordwesten van New Orleans, komt olie van de verschillende platforms in de Golf van Mexico bij elkaar, alvorens het hele land ingepompt te worden. Shell heeft er een uitgestrekt terrein, net zoals de Amerikaanse concurrenten Chevron en Exxon.

Luxe is het niet, voor de 25 Shell-families die er al wonen. Rij na rij hetzelfde beeld: een witte stacaravan met zes slaapplaatsen, een plastic tafel en vier campingstoelen. Sommige bewoners hebben hun auto weten te redden toen ze op de vlucht waren voor orkaan Katrina en het water dat daarop volgde, anderen hebben alleen hun hond nog. Dit kamp is een van de kleinere zorgen die Shell deze weken heeft. Maar het laat zien wat Katrina deze olieproducerende regio duidelijk heeft gemaakt: de industrie is kwetsbaar.

De Golf van Mexico is de grootste olieproducerende regio van de VS. Uit de kust staan in totaal 800 bemande plus duizenden kleinere onbemande platforms. Onder water ligt 53.000 kilometer aan pijpleidingen. Zo komt, aangevuld door de schepen die de Mississippi op- en afvaren, 35 procent van de nationale olieproductie en 20 procent van de gasproductie aan land. En dat wordt alleen maar meer. Het diepzeeboren in de Golf slaat aan, de komende jaren wordt de capaciteit uitgebreid. Tenminste: als alles volgens plan verloopt.

Maar volgens plan verliep er weinig de afgelopen maand. Enkele dagen voor Katrina werd de productie stilgelegd en werden de 30.000 werknemers van de diverse energieconcerns van de platforms gehaald. De schade was aanzienlijk, vooral voor Shell dat volgens deskundigen 10 procent van zijn totale productie uit de Golf haalt. Shells superplatform Mars was door de wind kaalgeschoren en het zal nog maanden duren voordat de productie weer op niveau is. De kleinere en oudere platforms zijn zwaarder getroffen, maar produceren minder. Toch hebben eerdere stormen nut gehad. De oliewinning in de Golf, nog geen zestig jaar oud, kende eerder nog platforms met een minimale afstand van 35 voet (10,7 meter) tussen zeespiegel en het laagste dek. Dat is nu 55 voet.

De échte schade was op het land waar raffinaderijen zware klappen kregen door de overstromingen. De benzineprijs steeg tot recordhoogtes en volgens enquêtes maakt de Amerikaan zich over niets meer zorgen dan de prijs van benzine. Het land, stellen deskundigen, zit in een energiecrisis.

De aanleiding van deze crisis is de waterschade die Katrina met zich meebracht, de wijzende vingers gaan naar de concentratie van platforms en raffinaderijen. Door het enkele feit dat de kustwacht de transportader Mississippi afsloot, kwamen tankers en raffinaderijen stil te liggen. Er zijn in totaal al twintig miljoen vaten olie niet geproduceerd sinds Katrina toesloeg. Dat komt overeen met het totale dagelijkse gebruik van heel de VS. Shell gaf tegen de economische wetten in automobilisten zelfs tips om mínder benzine te gebruiken: ga carpoolen, pak eens een fiets.

,,We hebben meer spreiding nodig'', steekt zelfs Juan Palomo de hand in eigen boezem. ,,Dan is de sector minder kwetsbaar voor stormen die juist hier vaker voorkomen.'' Palomo is van het American Petroleum Institute (API), een gerenommeerde organisatie die werkt namens en voor de olie-industrie. ,,Helaas zijn er nogal wat belemmeringen. Overheden in andere staten hebben strenge regels en milieuorganisaties protesteren. Iedereen zegt: niet in míjn achtertuin.'' Het API noemt geen staten bij naam. Maar de industrie zit nu met name in Mississippi, Louisiana en Texas. Florida wil er niets van weten.

Maar dit is eigenlijk een ,,minimaal probleem'', gaat professor Michael Economides hiertegenin. Hij doceert chemie aan de universiteit van Houston. De wetenschapper concludeert dat het inderdaad onmogelijk lijkt om in bijvoorbeeld Californië een raffinaderij te bouwen, laat staan in New York, maar het échte gevaar ligt in het psychologische effect van orkanen zoals Katrina. Sterker nog: het kwaad is al geschied. ,,Olieconcerns zeggen dat ze zich instellen op één zo'n storm per honderd jaar. Maar de laatste jaren hebben we er al een paar stevige gehad. Het gevolg? Angst. Bij elke volgende storm, net zoals nu Rita zich aankondigt, wordt de productie stilgelegd, gaan de raffinaderijen weer dicht en stijgen de prijzen.''

Palomo wil namens de industrie deze lijn niet volgen. ,,Zoiets moet je maar aan een psycholoog voorleggen. Het enige wat telt voor de bedrijven is de veiligheid van onze mensen. En de productie van onze installaties.''

Pas maar op, waarschuwt Economides die zelf lang in de oliesector actief was. Als het kerstmis – en koud – wordt en Amerikanen de verwarming aandoen, volgt de grote klap. Dan wordt duidelijk hoe dun het koord van de raffinaderijen is en of ze weer volledig operationeel zijn. Shell wil niet ingaan op dit soort scenario's en staat geen gesprekken met bestuurders toe. Wel praat Shell-woordvoerder Gerry Miller graag over de noodhuisvesting van de werknemers. Als het kerst wordt, zullen zij hier nog wel zijn. Dan moet de cafetaria ook af zijn, zodat de drie gratis maaltijden die dagelijks worden verstrekt beter bereid kunnen worden door het Nederlands-Britse energieconcern. Financieel is dit kamp overigens te overzien. De federale hulporganisatie betaalt de woonwagens en Shell zegt geen rekensommetjes gemaakt te hebben. ,,We willen ook niet om een onkostenvergoeding vragen. Dan wordt het een geldmachine'', zegt Miller.

In een bedrijfsruimte schuin tegenover de trailers mogen Shell-werknemers suggesties over de huisvesting op een groot bord schrijven. ,,Velen hebben geen internet, een postbus geven?'' staat er. ,,Afdeling gevonden voorwerpen bij de wasserette voor de bewoners opzetten?'' En helemaal onderaan: ,,Werknemers aanbieden of ze de stacaravan willen kopen?''